Vergi

0.Giriş

Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat (dekapaj işleri de inşaat işi sayılır) ve onarma işlerinde kar veya zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilmekte ve tamamı o yılın geliri sayılarak, mezkûr yıl beyannamesinde gösterilmektedir. Yıllara sari inşaat ve onarma işlerinde işin bitim tarihi kazancın beyan edileceği dönemi belirlediğinden aynı zamanda bu tarih mükellefin stopaj kaynaklı iade alacağının isteneceği dönemi de belirlemektedir. Dolayısıyla hem vergisel ödevlerin süresinde yerine getirilmesi hem de stopaj alacaklarının iade alınabilmesi için yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde işin bitim tarihinin doğru ve eleştiriye mahal vermeyecek şekilde belirlenmesi önem arz etmektedir.

Gelir Vergisi Kanununun 44. maddesinde işin bitim tarihinin nasıl belirleneceği ikili bir ayrım ile belirlemiştir.

Geçici ve Kesin Kabul Usulüne Tabi Olanlar: Geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih bitim tarihidir.

Diğer Haller: İşin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih bitim tarihidir.

Gelir İdaresi Başkanlığı geçici ve kesin kabul usulünün yalnızca Kamu İhale Kanunu (KİK) kapsamında yayımlanan Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine tabi idarelerce ihale olunan inşaat ve onarma işlerinde uygulanabileceği görüşündedir.

Yazımızın konusu KİK kapsamında olmayan ve yıllara sari inşaat ve montaj işlerine ilişkin sözleşmesinde geçici ve kesin kabul usulünün belirlendiği hallerde işin bitim tarihinin nasıl belirleneceğidir.

1. Gelir İdaresinin Görüşü

İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığı Mükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup Müdürlüğünün 20.05.2015 Tarih ve 62030549-120[44-2015/343]-E.21421 sayılı Tamiminde “Kamu İhale Kanunu kapsamında yayımlanan Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği ve Yapım İşleri Genel Şartnamesine tabi idarelerce ihale olunmayan dolayısıyla geçici ve kesin kabul usulüne tabi olmayan yıllara sari inşaat işlerinde, işin bitim tarihi olarak inşaat işinin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarihin dikkate alınması gerekmektedir.” açıklaması yapılmıştır.

Yukarıdaki Tamimi takip eden aylarda verilen bir özelgede (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 18.08.2015 tarih ve 62030549-125[15-2014/320]-75337 sayılı özelgesi)  konu ile ilgili şu görüş verilmiştir: “..  bahse konu işin, Kamu İhale Kanununa tabi idarelerce ihale olunan bir inşaat ve onarma işi olmaması nedeniyle bu işin bitim tarihinin tespitinde geçici kabul tutanağının düzenlendiği tarihin değil, işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarihin dikkate alınması gerekmektedir.”

Konu ile ilgili olarak 2020 yılında verilen bir özelgede ise (İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının 14.08.2020 tarih ve 62030549-120[42-2013/626]-E.597553 sayılı özelgesi) “ana yüklenici şirket tarafından geçici ve kesin kabul usulüne tabi olarak taahhüt edilen birden fazla takvim yılına sirayet eden işlerde alt yükleniciler tarafından üstlenilen işlere ilişkin sözleşmede, ana yüklenici ile idare arasında imzalanan Ana Sözleşme ve Ana Sözleşmenin eklerinin, alt yüklenici sözleşmesinin eki ve ayrılmaz parçası olduğuna, alt yüklenicinin, sözleşme kapsamında yapacağı tüm imalatların Ana Sözleşmede yazılı hususlara uygun olacağını peşinen kabul ve taahhüt ettiğine dair hükümler bulunması ve ayrıca alt yükleniciler tarafından taahhüt edilen işin birden fazla takvim yılına sirayet etmesi halinde, alt yükleniciler açısından işin bitim tarihi olarak geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarihin dikkate alınması gerekmektedir.” açıklaması yer almaktadır.

Yukarıdaki tamim ve özelgeler dikkate alındığında İdarenin konu ile ilgili görüşlerini özetleyecek olursak;

• KİK kapsamında olmayan diğer bir deyişle özel hukuk kişileri arasındaki yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde sözleşmede geçici ve kesin kabul usulü benimsense dahi işin bitim tarihi  işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih olmalıdır.
• Ana yüklenicinin KİK kapsamında üstlendiği işlerde, alt yüklenicinin sözleşme ile ana sözleşmeye tabi olması şartıyla, alt yüklenici için de işin bitim tarihi olarak geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih esas alınır.

• Gelir İdaresinin Görüşü Yasal Düzenlemenin Uygulanmasını Yersiz Şekilde Kısıtlayıcı mı?

• Geçici ve Kesin Kabul Usulü Sadece Kamuya Özgü ve Sadece Kamu Tarafından Kullanılan Bir Usul Olmayıp Geçmişi Oldukça Eski ve Dünya’da Kabul Görmüş Bir Usuldür

Gelir İdaresinin özelgelerinde geçici ve kesin kabul usulünün varlığı sadece Kamu İhale Kanunu ve ilgili mevzuatına bağlanarak, bu usulün yalnızca KİK kapsamında kullanılabileceği şeklinde bir yaklaşım görülmektedir. Esasen sözleşmenin varlığına ses çıkartılmamakla birlikte, sözleşmenin geçici kabul süreci gibi karakteristiğinden doğan asli unsurları görmezden gelinmektedir.

Unutmamak gerekmektedir ki 1972 yılından beri yurt dışında inşaat projeleri yürüten ülkemizdeki yüklenici firmalar, gerek katıldıkları uluslararası rekabete açık ihalelerde ve gerekse yabancı bir ülkede işveren idare ile inşaat sözleşmesi yapılması aşamasında, FIDIC (Fédération Internationale Des Ingénieurs Conseils -Müşavir Mühendisler Uluslararası Federasyonu)Tip Sözleşmeleri ve Şartnameleri ile karşılaşmaktadırlar. FIDIC in uluslararası nitelikte olması sebebiyle, hem ulusal hem de uluslararası yatırımcılar tarafından tercih edilmektedir. FIDIC tip sözleşmelerinin uluslararası karakteri, bu sözleşmelerin sadece uluslararası ihalelerde kullanılmasını veya ulusal ihalelerde kullanılmamasını engellemez. [1] “Uluslararası Müşavir Mühendisler Federasyonu” olarak da tercüme edilen ve 1913 yılında kurulmuş bir meslek örgütü olan FIDIC tarafından düzenlenen standart sözleşmelerin temel amacı, inşaat sözleşmesine taraf olanların hak ve yükümlülüklerinin şüpheye yer bırakmayacak şekilde tespiti ve hakkaniyetli bir risk dağılımının gerçekleştirilmesidir.[2]

FIDIC, özellikle uluslararası inşaat projelerinde işverenler ve yükleniciler arasında kullanılmak üzere geliştirdiği standart sözleşme formlarıyla uzun zamandır tanınmaktadır:

• İnşaat Mühendisliği İşleri Sözleşme Koşulları: Kırmızı Kitap (1987)
• Elektrik ve Mekanik İşler, Yerinde Montaj Dahil Sözleşme Koşulları: Sarı Kitap (1987)
• Tasarım-Yapım ve Anahtar Teslim Sözleşme Koşulları: Turuncu Kitap (1995)[3]

Aralık 2017’de FIDIC, Kırmızı, Gümüş ve Sarı Kitapların (“2017 FIDIC Sözleşmeleri”) ikinci baskılarını yayınlamıştır. 

Geçici kabul belgesi Kırmızı Kitap madde 10 ( Geçici Kabul ) uyarınca düzenlenmekte veya düzenlenmiş sayılmaktadır. [4]

FIDIC m. 10.1 uyarınca müteahhit, işlerin tamamının esas itibariyle tamamlanmış olduğunu iş sahibine ve mühendise yazılı olarak bildirir. Teslim için başvuru öngörülen teslim tarihinden 14 gün önce yapılmalıdır (m. 10.1). Mühendis bu başvurunun kendisine ulaşmasını izleyen 28 gün içerisinde işin geçici kabule uygun bulunması halinde bir geçici kabul belgesi düzenleyerek müteahhide ve iş sahibine verir. Geçici kabulü istenen inşaatta geçici kabule engel eksiklik ve bozuklukların bulunması durumunda mühendis bu eksiklikleri içeren bir yazı hazırlar ve bunu müteahhide iletir. Müteahhit, inşaattaki eksiklik ve bozuklukları gidermesi ve bunu bildirmesi durumunda kusurları giderdikten sonraki 28 gün içinde geçici kabul belgesi almaya hak kazanır. Belirtmek gerekir ki inşaattaki değer ve işlev yönünden küçük eksiklikler ya da tamamlanması gereken işler eserin teslimine engel değildir.[5]

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki idarelerin, bu Kanun hükümlerine göre yaptıkları ihaleler sonucunda teslim edilen yapım işlerinin muayene ve kabul işlemleri için, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 11 inci maddesi uyarınca kuracakları muayene ve kabul komisyonlarının kuruluş ve çalışma esasları ile muayene ve kabul işlemlerinde uygulanacak usul ve esasları düzenleyen Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliğinde de yukarıdaki anlayışla birebir aynı olmasa da benzer şekilde geçici kabul başvurusu, geçici kabul tutanağının düzenlenmesi, geçici kabul itibar tarihi, geçici kabul tutanağının onayı düzenlemeleri yer almaktadır.

Dolayısıyla KİK düzenlemelerindeki geçici ve kesin kabul usulü, bu mevzuata özgü ve bu mevzuattan doğmuş bir usul değil bilakis inşaat işlerine ilişkin genel teamüllerden esinlenilerek bu mevzuatta düzenlendiği anlaşılmaktadır. Bu usulün özel hukuk kişileri arasında kullanamayacağına ilişkin bir iddia yersiz olacaktır. Çok teknik düzenlenen bu sözleşmelerin tüm hükümlerinin Gelir İdaresince de dikkate alınması inşaat sektörü teamülleri ve   bütünlük açısından önemlidir. Yine unutmamak gerekir ki Türk Borçlar Kanunun madde 26[6] ve Anayasa madde. 48’de düzenlenen sözleşme serbestisi de bu hususu desteklemektedir.

• “Geçici kabul tutanağının idarece onaylandığı tarih” İfadesindeki “İdare” Lafzı Kamu İhale Kanununa Tabi Kamu Kurum ve Kuruluşlarını mı İşaret Ediyor?

4734 sayılı Kamu İhale Kanununun “Tanımlar” başlıklı 4. maddesinde bu Kanunun uygulanmasında “İdare” lafzının ihaleyi yapan bu Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşları ifade ettiği belirtilmiştir. Kanun maddesindeki tanımdan da anlaşılacağı üzere “idare” lafzı yalnızca Kamu İhale Kanunu açısından ihaleyi yapan kamu (kamu hukukuna tâbi olan veya kamunun denetimi altında bulunan veyahut kamu kaynağı kullanan) kurum ve kuruluşlarını ifade etmektedir. Gelir İdaresinin 4734 sayılı Kanundaki “idare” lafzını Gelir Vergisi Kanununun 44. Maddesinde yer alan “İnşaat ve onarma işlerinde geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih” ifadesindeki “idare” lafzı ile eş anlamlı kabul ettiği anlaşılmaktadır. Hal böyle olunca da işveren özel sektör şirketlerinin, Kamu İhale Kanununa tabi olmamaları sebebiyle, geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan işlerinde geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın idarece onaylandığı tarih yerine işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarihin alınması gerektiğini öne sürülmektedir.

Öncelikle Gelir Vergisi Kanununun 44. maddesi inşaat ve onarma işlerinde işin bitimini düzenlerken kamu ya da özel işleri ayırmamıştır. Maddede geçen “Geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan haller” lafzı bir usul/yöntemi açıklamakta, bulafzın taraf tanımı niteliği bulunmamaktadır. Bu usul hangi taraflar arasında uygulanıyorsa, onay veren taraf “idare” olarak kabul edilmelidir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 4. maddesinde belirtildiği üzere “idare” lafzı yalnızca bu Kanun kapsamında ihaleyi yapan kamu kurum ve kuruluşları ifade etmektedir. Gelir İdaresi’nin yorumu, “idare” lafzının 4734 sayılı Kanun kapsamındaki tanımını Gelir Vergisi Kanununa da uygulayarak yetki aşımı olarak nitelendirilebilir.

İdare kelimesi hukukta, bir teşkilâtı, bir idari birimi, bir resmi daireyi de ifade edebilir. Bu anlamda idare, herhangi bir yönetim işinin yapıldığı veya resmi bir işin görüldüğü daire, kurum, kuruluş veya yeri ifade etme için kullanılmaktadır. Buna, idare kelimesinin organik veya uzvi anlamı denilmektedir.[7] Gelir Vergisi Kanunu müstakil olarak incelendiğinde “idare” kavramının “yönetim” “temsile yetkili organ” kavramları yerine kullanıldığı açıktır. Örneğin; GVK madde 7: “Türkiye’de kain müesseselerin idare meclisi başkan ve üyelerin…”, madde 75. “ Kurumların idare meclisi Başkan ve üyelerine verilen kar payları”.

Unutmamak gerekir ki; yasa koyucunun iradesi, işin bitim tarihinin belirlenmesinde geçici ve kesin kabul usulünün yalnızca KİK kapsamındaki işlerle sınırlamak yönünde olsaydı, bu durum yasa maddesinde tartışmaya mahal vermeyecek şekilde açıkça düzenlenirdi.

• İstanbul YMM Odası Platformunda  Ortaya Çıkan Görüş

İstanbul YMM Odasının Platform’unda konunun tartışılması sonucu benimsenen görüş şu şekildedir:  “… düzenlenen geçici kabul tutanağının yeterli belge olarak kabul edilmeyerek, mutlaka başka şekilde işin bittiğinin tevsikini istemek de yasal ve doğru değildir. Bir başka ifade ile geçici kabul tutanağının düzenlendiği ve taraflarca onaylandığı durumlarda, bu belgenin düzenlenmesi için bitim tarihinin tespiti açısından yeterli olmalı ancak mutlak şart olarak aranılmamalı; işin bittiğinin başka bir şekilde tevsik edilebilmesi halinde de iş geçici kabul usulüne tabi olsa fakat geçici kabul tutanağı düzenlenmese bile işin bittiği kabul edilmeli ve vergileme ile ilgili gerekli işlemlerin buna göre yerine getirilmesi gerekir. Aksi bir yorum, kanunun lafzına ve ruhuna uygun olmayacağı gibi, keyfi ve mükellefler arasında farklılıklar yaratacak uygulamalara da yol açabilecektir.”

Platform’un bu yaklaşımı, “vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esastır.” ilkesini  bir kez daha teyit etmektedir. Sadece kamu ihalelerine özgü olmayan geçici ve kesin kabul usulü, tarafların iradesiyle özel hukuk sözleşmelerine dercedildiğinde, ispat vasıtası olma niteliğini korur. Aksi takdirde, teknik bir belgenin yok sayılması hukuk ilkeleriyle bağdaşmayacaktır.

• Özel Hukuk Yapım Sözleşmelerinde Geçici ve Kesin Kabul Usulü Belirlendiği Hallerde Muvazaadan Uzak Durulmasının ve Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliğindeki Usul ve Esasların Dikkate Alınmasının Önemi

Önceki bölümlerde de belirtildiği üzere özel hukuk kişileri arasındaki sözleşmelerde geçici ve kesin kabul usulünün benimsenmesi hukuken mümkündür. Yine unutmamak gerekir ki bu sözleşmeler aynı zamanda vergi idaresinin denetiminde önemli bir ispat vasıtasıdır. Ancak bu usulün özel hukuk kişileri arasında vergi hukuku açısından geçerli bir sonuç doğurabilmesi için iki temel unsurun bir arada bulunması önemli olacaktır.

4.1.Muvazaadan Uzak Durulması

Tarafların aralarında anlaşarak gerçekte yapmak istemedikleri bir hukuki işlemi üçüncü kişileri aldatmak amacıyla yapıyormuş gibi görünmelerine muvazaa denmektedir. Eğer taraflar, sadece vergi beyan dönemini öne almak/ stopaj iadelerini erkene çekmek ya da vergi ödemesi çıkan hallerde vergi ödemesini ileriki dönemlere ertelemek amacıyla, gerçeği yansıtmayan, sadece şekli bir geçici kabul tutanağı ihdas ederse bu durum “muvazaa” olarak değerlendirilecektir. Bu tür bir yaklaşımda, bu tutanaktaki tarihler gerçekle uyuşmayacağından, bu durum vergi incelemelerinde cezalı tarhiyat riskini beraberinde getirir. Bu nedenle, geçici kabul tutanağı sadece imza altına alınmış bir evrak değil, işin sahada ulaştığı fiziksel düzeyi yansıtan ve önemli vergisel sonuçlar doğuran teknik bir belgedir.

4.2. Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği’nin Rehberliği

Kamu İhale Kanunu’na tabi olmayan işlerde dahi, muayene ve kabul komisyonlarının kuruluş ve çalışma esasları ile muayene ve kabul işlemlerinde uygulanacak usul ve esasları düzenleyen Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliğinde yer alan usul ve esasların sözleşmeye dercedilmesi ve fiilen uygulanması, tutanağın teknik içeriğinin gerçekçi ve belgeli olması geçici kabul tutanağını güçlendirir.

Yönetmeliğe uygun bir süreç yönetimi, Gelir İdaresi’nin kısıtlayıcı yorumuna karşı mükellefin elini güçlendirecektir. Sonuç olarak, yönetmelikteki teknik disiplinin özel sözleşmelere taşınması, idari ve yargısal süreçlerde işin bitim tarihine ilişkin tartışmaları “ispat yükü” açısından mükellef lehine sonuçlandırabilecek en önemli unsurdur.

• Sonuç

Yıllara sari inşaat ve onarma işlerinde kazancın beyan edileceği dönemi belirleyen işin bitim tarihinin tespiti hem işin kar/zararının beyan dönemi hem de stopaj iadelerinin süreci açısından kritik bir öneme sahiptir. Gelir İdaresi Başkanlığı, geçici ve kesin kabul usulüne tabi işlerde işin bitim tarihine ilişkin düzenlemeyi yalnızca Kamu İhale Kanunu kapsamındaki işlerle sınırlı tutan kısıtlayıcı bir yaklaşım sergilese de Gelir Vergisi Kanununun 44. maddesi kamu ve özel iş ayrımı yapmaksızın bu yöntemi bir usul olarak tanımlamaktadır. FIDIC gibi kurumlar tarafından yayımlanan uluslararası sözleşme standartları ve sözleşme serbestisi ilkeleri ışığında, özel sektördeki tarafların da geçici ve kesin kabul usulünü benimsemesi ve işin bitim tarihinin de bu usule göre belirlenmesi hukuken mümkün olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu durumun vergi otoriteleri nezdinde ispat gücü kazanması için geçici kabul tutanağının muvazaadan uzak olması ve Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği’ndeki teknik disiplini yansıtacak şekilde düzenlenmesinin de önemi vurgulanmaktadır. Yazıda da vurgulandığı üzere, Gelir İdaresinin bu konudaki tutumu kısıtlayıcı bir nitelik taşımaktadır. Oysa Kamu İhale Kanunu (KİK) kapsamı dışındaki bir yapım işinde; işin karakteristiğine, teknik gerekliliklere ve yerleşik teamüllere uygun olarak geçici ve kesin kabul usulü belirlenmişse ve sözleşme Yapım İşleri Muayene ve Kabul Yönetmeliği’ndeki disipline göre tesis edilmişse, Gelir İdaresinin işin bitim tarihi olarak geçici kabul tutanağının onaylandığı tarihi esas alacak şekilde bir görüş değişikliğine gitmesi yerinde olac

---

[1] Osman Sütçü,  Yapım ihalelerinde 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile fıdıc (Kırmızı kitap) standart sözleşmelerinin karşılaştırmalı analizi / Comparative analysis of Public Procurement Law no. 4734 and fidic (Red book) standard contracts in construction auctions, Yüksek Lisans Tezi 2020

[2] Caner kaner, FIDIC Kırmızı Kitap (1999)kuralları çerçevesinde müşavir mühendislik sözleşmesi / Consulting engineering contract within the framework of FIDIC Red Book (1999), Doktora Tezi 2025

[3] https://fidic.org/bookshop/about-bookshop/which-fidic-contract-should-i-use , erişim 14.12.2025

[4] https://www.fenwickelliott.com/research-insight/newsletters/international-quarterly/taking-over-completion-fidic , erişim 14.12.2025

[5] Ebru Tüzemen Atik, FIDIC Kırmızı Kitap (New Red Book) Kuralları Uyarınca İnşaat Sözleşmelerinde Müteahhidin Sorumluluğu, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C. XVIII, Y. 2014, Sa. 2, sayfa 66

[6] TBK MADDE 26- Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m Madde 48 – Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.

[7] T.C. Adalet Bakanlığı Aday Memur Hazırlama Eğitimi İdare Hukuku Ders Notu, Sayfa 1

Vergi Usul Kanunu’nun 13’üncü maddesinde;

“1. Vergi ödevlerinden herhangi birinin yerine getirilmesine engel olacak derecede ağır kaza, ağır hastalık ve tutukluluk;

2. Vergi ödevlerinin yerine getirilmesine engel olacak yangın, yer sarsıntısı ve su basması gibi afetler;

3. Kişinin iradesi dışında vukua gelen mecburi gaybubetler;

4. Sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısiyle defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması gibi hallerdir.”

olarak tanımlanan mücbir sebeplerde, yukarıda belirtilen unsurların herhangi birinin bulunması halinde, yine aynı Kanun’un 15’inci maddesi hükmüne göre, bu sebep ortadan kalkıncaya kadar süreler işlememekte ve tarh zamanaşımı, işlemeyen süreler kadar uzamaktadır. Bu şekilde, mücbir sebepler mükelleflerin vergisel ödevlerine ilişkin süreleri (beyanname verme, ödeme, defter belge ibrazı süreleri vb.) durdurmakta ve 373’üncü madde hükmüne göre de mücbir sebeplerden herhangi birinin vukua geldiği malum ise veya tevsik ve ispat olunursa vergi cezası kesilmemektedir.

VUK’un bu konudaki düzenlemeleri vergisel ödevleri kapsasa da bize göre, mücbir sebeplerin varlığının, yine bu Kanun’da düzenlenen vergisel hakların kullanma sürelerini de etkilemesi gerekir; ancak, yasal düzenlemeler ve idari uygulamalar dikkate alındığında bu durumun epeyce karışık ve net olmadığı söylenebilir.

Belirtilen konuyu, İdari Haklar (Vergi İdaresi ile olan süreçler) ve Yargısal Haklar (Mahkeme süreçleri) olarak ikiye ayırarak incelemek gerekir:

1) İdari Süreçlere İlişkin Haklar

Vergi Usul Kanunu’nun 15’inci maddesinde, mücbir sebep halinin “bu Kanunda yazılı süreleri” durduracağı hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla, bize göre, VUK’da düzenlenen idari hakların kullanım süreleri de aynen vergisel ödevlerde olduğu gibi, mücbir sebep süresince işlemez (durur). Bu çerçevede;

VUK’un 371’inci maddesinde düzenlenen “Pişmanlık ve Islah” hükümlerinden yararlanmak için gereken ödeme süresi (15 gün), mücbir sebep süresince durur ve mücbir sebep ortadan kalktıktan sonra kalan süre işlemeye devam eder. Zira, pişmanlık başvurusuyla oluşan ödeme süresi mükellef yönünden aslında bir vergi ödevine dönüşmüştür.

Aynı şekilde, tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşmalara başvuru süresinin de VUK hükümlerinde düzenlenmiş olması nedeniyle, mücbir sebeplerin varlığı halinde durması ve işlememesi gerekir.  Ancak, vergi idaresi tarafından mücbir sebeplerin varlığı halinde, uzlaşma başvuru süresinin uzamayacağı kabul edilse de belirlenen uzlaşma tarihinde mücbir sebep halinin varlığının ispatı durumunda, yeniden uzlaşma tarihi verilmektedir.

Bize göre, VUK’un 376’ncı maddesinde yer alan vergi cezalarında indirim talep etmek için gereken başvuru ve ödeme sürelerinin de mücbir sebep halinden etkilenmesi ve sürelerin uzaması gerekir.

2) Yargısal Haklar / Dava Açma Süresi

Vergi davası açma süresi Vergi Usul Kanunu’nda değil, İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda (İYUK) düzenlenmiştir ve İYUK’un 7’nci maddesine göre, bu süre, özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştay’da ve idare mahkemelerinde altmış; vergi mahkemelerinde otuz gündür. (Aynı Kanun’un 45 ve 46’ncı maddesi hükümlerine göre, vergi mahkemesi kararlarına karşı istinaf başvuru süresi ve istinaf kararlarına karşı temyiz süresi otuz gündür.)

VUK’un 15’inci maddesinde, mücbir sebepler “Bu kanunda (VUK) yazılı süreleri durdurur” hükmü yer aldığı için, mücbir sebepler İYUK’da düzenlenen dava açma sürelerini etkilemez.

Diğer yandan, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 95 ila 101’nci maddelerinde yer alan “eski hale getirme” düzenlemesi,  (hukuk literatüründe Hali Sabıka İrca), elde olmayan sebeplerle” (ağır hastalık, doğal afet vb.) kesin bir süreyi kaçıran tarafın, bu engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hale getirme talebinde bulunabilmesine olanak sağlasa da; İYUK’un 31’inci maddesinde HMK’ya belli konularda atıf yapılmış (örneğin; hakim reddi, bilirkişi, keşif vb.) ve  bu konularda HMK hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmış, ancak bu maddede HMK’nın 95’inci maddesine atıfta bulunulmadığı için, vergi davalarında  “eski hale getirme” uygulanmayacaktır. Özetle, Kanun koyucu bilinçli olarak, bu yolu idari yargıda ve dolayısıyla vergi davalarında kapatmıştır.

Bu katı kural, “Mahkemeye Erişim Hakkı”nı ihlal ettiği gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi’ne (AYM) taşınmıştır. AYM, bazı kararlarında, çok ağır ve imkânsızlık içeren durumlarda (örneğin kişinin bilincinin kapalı olduğu, tek başına hareket edemediği durumlar) sürenin kaçırılmasının hak ihlali olduğuna karar verebilmektedir. Ancak bu yargısal süreç kendiliğinden ve doğrudan gelişen bir süreç değildir; önce vergi davası süre nedeniyle  reddedilmeli, sonra istinaf/temyiz reddedilmeli, en sonunda AYM’ye bireysel başvuru yapılmalıdır.

Özetle, bireysel veya genel mücbir sebepler nedeniyle beyanname verme ve ödeme süreleri durur ve uzar; ancak tebliğ edilen bir vergi tarhiyatına ve cezasına karşı dava açma süresi (mücbir sebep devam etse bile) işlemeye devam eder. Ancak, deprem, sel gibi genel hayata müessir afetlerde, genellikle çıkarılan özel Kararnameler veya Geçici Kanun Maddeleri ile “yargısal sürelerin de durduğu” haller ayrıca düzenlenebilmektedir. (Örneğin: 6 Şubat Depremleri sonrası OHAL kararnameleri ile dava açma süreleri durdurulmuştu.) Ancak bu durum özel bir yasal düzenleme gerektirdiğinden kendiliğinden oluşmaz.

3) Vergi Afları ve Yapılandırma Kanunları

Vergi afları veya yapılandırmalar (örneğin, kamuya olan vergi, SGK primi, idari para cezaları gibi çeşitli borçların yeniden yapılandırılmasını, matrah ve vergi artırımı imkânı tanınmasını ve işletme kayıtlarının fiili duruma uygun hale getirilmesini amaçlayan 7440 sayılı Kanun[1]), VUK’tan bağımsız “Özel Kanun” statüsündeki düzenlemelerdir. Belirtilen kanunların metinlerinde, mücbir sebep halinin süreleri etkileyip etkilemeyeceği açıkça yazmadığı sürece, genel olsa ve ispat edilse dahi mücbir sebepler bu kanunların sağladığı haklardan yararlanma sürelerini etkilemez.

Özetle, matrah artırımı ve yapılandırma içeren kanunlarda, “mücbir sebep hali ilan edilen yerlerdeki mükellefler veya mücbir sebep yaşayan mükellefler için başvuru ve taksit ödeme sürelerinin uzayacağına” dair özel hükümler yoksa, mücbir sebepler bu düzenlemelerdeki başvuru sürelerini uzatmaz.

---

[1] 12.03.2023 tarihli ve 32130 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmıştır.

Finansman gider kısıtlaması, mali disiplinin sağlanması amacıyla getirildi, fakat uygulama sürecinde mükellefleri teknik belirsizliklerle baş başa bıraktı.  Kısıtlamanın dayanağı, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 11/1-i maddesi. Bu maddeyle, işletmelerin özkaynaklarını aşan borçlanmaları nedeniyle katlandıkları finansman giderlerinin bir kısmının kurum kazancından indirilemeyeceği hükme bağlandı.  Amaç netti,  borçla  büyüyen  şirketleri  özkaynak  kullanımına  yönlendirmek.

Ne var ki, uygulamada işin rengi değişti.  Özellikle kur farkı ve faiz ayrımı noktasında idare ile mükellef arasında derin bir yorum farkı oluştu. Kur farkı bir gider midir, yoksa dönem sonu değerleme farkı mı? Tartışma burada düğümlendi. Hazine ve Maliye Bakanlığı yayımladığı tebliğ ve özelgelerde kur farklarını da kısıtlamaya tabi tutarken, birçok uygulamacı bu yaklaşımın hem VUK’un mukayyet değer ilkesine hem de gerçek kazanç tespitine aykırı  olduğunu  savundu.  Bende farklı düşünmüyorum.

Değerleme farkı esas itibarıyla dönemin sonunda yapılan bir düzeltme olup, işletmenin finansman maliyetini değil, parasal kalemlerin değer değişimini yansıtır. Bu yönüyle, kur farkının doğrudan “gider” kavramı altında finansman gideri gibi ele alınması tartışmalıdır. Yani, mevzuat kısıtlamayı tanımlarken teknik olarak eksik bir alan bıraktı,  tebliğ bu boşluğu doldurmak isterken sınırlarını zorladı.

Bir diğer sorun, kısıtlamanın “kümülatif” etkisi. Finansman gideri kısıtlaması, vergilemede dönemsellik ilkesine aykırı biçimde, geçmiş yıl zararıyla birleştiğinde vergi matrahını yapay biçimde şişiriyor. Bu durum özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde, borçlanan işletmelerin finansal tablolarını gerçeğinden saptırıyor.

Finansman gider kısıtlamasının sahadaki etkisi, özellikle çok borçlanan şirketler ve kur riski yüksek sektörlerde net biçimde görülüyor. Örneğin, döviz kredisi kullanan bir şirketin yıl sonunda oluşan kur farkı giderleri, KVK 11/1-i kapsamında kısıtlamaya tabi tutuluyor. İdare, bu farkları finansman gideri olarak değerlendirirken, mükellef çoğunlukla  değerleme hükümlerine dayanarak bu farkın değerleme niteliğinde olduğunu ve  KVK 11/1-i kapsamında olmadığını savunuyor.

Benzer şekilde, faiz giderlerinin özkaynak sınırını aşan kısmı da indirilemeyince, kurumlar vergisi matrahında ciddi artışlar oluşabiliyor. Bu durum, özellikle bilanço büyüklüğüne göre borçlanan orta ölçekli şirketlerde likidite yönetimini zorlaştırıyor. Mükellefler, kısıtlama nedeniyle öngörmedikleri vergi yükleriyle karşı karşıya kalıyor ve çoğu zaman geçici vergi veya stopaj hesaplamalarında düzeltme yapmak zorunda kalıyor.

Burada kritik nokta, mevzuatın tek tip uygulama dayatması ile sahadaki finansal gerçekler arasındaki makas. Kur farkı ve faiz ayrımı konusunda idare ile mükellef arasındaki yorum farkı, sadece vergi yükünü değil, mali tabloların güvenilirliğini de etkiliyor. Haliyle, bu kısıtlama işletmelerin finansman kararlarını doğrudan şekillendiriyor; kimin ne kadar borçlanacağı, hangi döviz türünü tercih edeceği gibi stratejik kararlar, vergisel kısıtlamalara göre yeniden düzenlenmek zorunda kalıyor.

Finansman gider kısıtlaması bir yandan mali disiplin sağlarken, diğer yandan matrah ile ekonomik gerçeklik arasındaki farkın sürekli büyümesine yol açıyor. Bu nedenle, sahadan gelen geri bildirimler ve tebliğ yorumları, mevzuatın yeniden gözden geçirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Sonuç olarak ; Finansman gider kısıtlaması, mali disiplinin sağlanması ve gelir artırıcı etkisi açısından önemli bir araç. Ancak uygulamada ortaya çıkan yorum farkları ve kümülatif etkiler, işletmelerin gerçek ekonomik durumunu vergi matrahına tam olarak yansıtamıyor. Bu nedenle mevzuatın açıklığa kavuşturulması ve uygulamada idare ile mükellef arasındaki uyumun artırılması elzem gibi görünüyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın, Birleşmiş Milletler’in 80. Genel Kurulu kapsamında New York’ta yürüttüğü görüşmelerin en önemlisi kuşkusuz ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı tarihi buluşmadır. CHP Genel Başkanı Özgür Özel, 18 Eylül’de yaptığı açıklamada Erdoğan’ın ABD Başkanı Donald Trump’ın oğluyla İstanbul’da gizli bir görüşme yaptığını, “Babanıza söyleyin, bize randevu verirse 300 Boeing alacağız, F-16 satın almayı konuşacağız” dediğini iddia etti. Sonrasında Trump ile Erdoğan’ın 25 Eylül’de Beyaz Saray’daki görüşmesinde Özgür Özel’in iddiaları aynen ifade ettiği şekilde gündeme geldi.

Trump Erdoğan Görüşmesinde Ne Oldu?

Erdoğan, ABD’ye gitmesinden kısa bir süre önce bazı ABD ürünlerine uygulanan ek gümrük vergisini kaldırarak önemli bir jest yaptı. Yapılan görüşmelerde kamuoyuna açıklanan haliyle Türkiye’nin talepleri, F16 ve F-35 uçaklarının alımı, Boeing yolcu uçağı alımı, yirmi yıllık sürede 70 milyar metreküp sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) alımı, küçük modüler reaktörleri içeren sivil bir nükleer anlaşma yapılması, CAATSA yaptırımlarının kaldırılması olurken; ABD’nin talepleri de Heybeliada’daki Ortodoks manastırının yeniden açılması ve Türkiye’nin Rus petrolü alımını durdurması yönünde olmuştur.

Taleplerden 225 adet Boeing uçak alımı, sıvılaştırılmış doğal gaz alımı (LNG) ve nükleer reaktör kurulması konuları ABD tarafından hemen kabul edilmiş ve gizlemeye ihtiyaç duyulmayan bir sevinçle karşılanmıştır.  Anlaşması yapılan uçak alımının Türkiye’ye maliyeti yaklaşık 30 milyar ABD Dolarıdır. LNG alımının maliyeti de yaklaşık 43 milyar ABD Dolarıdır. Nükleer reaktör için şu ana kadar belli bir tutar belirtilmemiştir.

Bu görüşmeler esnasında ABD’nin Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, ABD Başkanı Donald Trump’ın iki ülke arasında tartışmalı başlıkları aşmak için yeni bir yaklaşım ortaya koyduğunu “Bundan bıktım, ilişkiler düzeyinde cüretkâr bir adım atalım ve ihtiyacı olanı verelim.” dediğini iddia etmiş; “Tamam sayın Başkan, neye ihtiyacı var?” diye sorduğunda da “Çok akıllı biri. Mesele sınırlar, S-400 ya da F-16’lar değil. Mesele meşruiyet.” cevabını verdiğini belirtmiştir.[1] Trump, burada Türkçeye “meşruiyet” olarak çevirebileceğimiz “legitimacy” kelimesini kullanmıştır. Yani, daha önce planlaması yapılmamış söz konusu büyük ölçekli alımların önemli bir karşılığı, içeriği tam anlaşılamayan “meşruiyet”tir. Sözlük anlamıyla meşruiyet, “yasalara veya kabul edilmiş değerlere, normlara ve gerekliliklere uygun halde olmak” anlamına gelmektedir. Kabul edilebilir hale gelip yasal zemin kazanacak husus nedir? Şimdilik bilemiyoruz, ne olduğunu önümüzdeki günlerde hep beraber göreceğiz. 

Boeing Uçaklarının Alımı Gerekli miydi?

Kendi web sayfasındaki güncel bilgilere göre THY’nin elindeki yolcu uçağı sayısı 506 adettir. Bunların 299’u Airbus, 207’si de Boeing’dir.[2]

Dünyada havacılık sektöründe uçaklar büyük ölçüde kiralama yoluyla alınmaktadır. Uçakların elden çıkarılmasındaki kolaylık ve vergi avantajları finansal kiralama tercihinin en önemli nedenlerindendir. Havayolu şirketleri ile uçak üreticileri arasında köprü hizmeti gören finansal kiralama şirketleri, uçakları genellikle yıllık olarak kiralamaktadır.Uçakların aylık kirası ise yeniliğine göre dar gövdelilerde 150 bin dolar ila 450 bin dolar arasında; geniş gövdelilerde ise 400 bin dolar ila 1,1 milyon dolar arasında değişmektedir.[3] [4]

THY, 26 Eylül 2025 tarihinde yaptığı KAP Bildiriminde, “Ortaklığımızın tüm paydaşları için yüksek değer üretecek şekilde ortaya koyduğu Stratejik Planı dahilindeki büyüme hedefleri doğrultusunda Yönetim Kurulumuz 2029-2034 yılları arasında teslim alınmak üzere Boeing firmasından 50 adet kesin sipariş ve 25 adet opsiyon olmak üzere toplam 75 adet B787-9 ve B787-10 uçağının satın alınmasına karar vermiştir. Söz konusu uçaklar için kanat üstü motor, yedek motor ve motor bakım hizmeti alımı için Rolls-Royce ve GE Aerospace firmalarıyla müzakereler devam etmektedir. İlave olarak, 100 adedi kesin ve 50 adedi opsiyon olmak üzere toplam 150 adet 737-8/10MAX tipi uçak alımı hususunda Boeing ile görüşmeler tamamlanmış olup, motor üreticisi CFM International ile müzakerelerin başarılı bir şekilde tamamlanması halinde 737-8/10MAX uçak siparişleri de verilecektir. İlgili siparişler ile birlikte 2035 yılına kadar filomuzun tamamının yeni nesil uçaklardan oluşması, böylelikle operasyonel verimliliğimizin pekiştirilmesi ve yıllık ortalama büyüme oranımızın %6 seviyesinde gerçekleşmesi hedeflenmektedir.” açıklamasını yapmıştır.[5]

THY’nin elinde halihazırda 25 adet B787-9 ve 34 adet B737-8 MAX uçağı vardır. Bildiride finansal kiralamadan bahsedilmemiş, alım için doğrudan Boeing firmasıyla görüşüldüğü belirtilmiştir.

Boeing firmasından yapılan 150 adet kesin ve 75 adet opsiyonlu olmak üzere 225 adet uçak alımı ABD’de sevinçle karşılanmıştır. ABD’nin resmi kuruluşu olan Uluslararası Ticaret İdaresi’nin (ITA) web sayfasında yapılan açıklamada, “ABD Ticaret Bakanlığı’na bağlı Uluslararası Ticaret İdaresi (ITA), bugün Boeing Şirketi’ni Türk Hava Yolları ile 30 milyar dolarlık tarihi bir ticari anlaşma imzaladığı için tebrik etti. Anlaşma kapsamında Türk Hava Yolları, 75 adede kadar gelişmiş Boeing 787 Dreamliner uçağı satın alacak ve bu sipariş 123.000’den fazla yüksek vasıflı Amerikan istihdamını destekleyecektir. Türk Hava Yolları ayrıca 150 adede kadar 737 MAX uçağı daha satın alma niyetini açıklamıştır.

Ticaret Bakan Yardımcısı William Kimmitt, “Bu tarihi anlaşma, Amerikalı işçiler için muazzam bir kazanımdır ve her eyalette istihdamı destekleyecektir. Bu durum, Başkan Trump’ın ticaret gündeminin ABD imalat sektörü için nasıl eşi benzeri görülmemiş fırsatlar sunduğunu ve Amerika’nın küresel ekonomideki liderliğini güvence altına aldığını göstermektedir.” açıklamasını yapmıştır.

Boeing, doğrudan ve dolaylı olarak 1,8 milyon ABD istihdamını desteklemekte ve her eyalette bulunan ABD’li tedarikçilere yılda 43 milyar dolar harcamaktadır. Boeing’in Ticari Uçak Bölümü tek başına 50.000’den fazla çalışanı doğrudan istihdam etmektedir. Boeing 787 Dreamliner uçakları için yapılan 30 milyar dolarlık anlaşma, 25 milyar dolarlık tahmini ABD ihracatını da kapsamaktadır.

ITA’nın ABD Ticari Hizmetleri’nin yurt dışında ve Washington, DC’de desteklediği Boeing ticari uçak satışları için 2025 büyük bir yıl olmaya devam ediyor. Ayrıca, hükümet çapında anlaşmalar yapılması için kampanyalar yürüten Advocacy Center da bu satışları destekliyor. Bu gişe rekorları kıran satışlar, ABD Yönetimi’nin küresel rekabete, istihdam yaratmaya ve yabancı rekabete karşı koymaya olan bağlılığını temsil ediyor.”denilmiştir.[6]

Diğer yandan THY, 2023 yılı Aralık ayında Airbus firması ile 355 uçak alımına ilişkin anlaşma yapmıştır. 2026-2036 yılları arasında teslim edilecek uçaklara ilişkin 15.12.2023 tarihli KAP Bildiriminde, “…Bu çerçevede Yönetim Kurulumuz;

– 60 adet kesin sipariş ve 20 adet satın alma hakkı bulunan A350-900 uçağı (01.09.2023 tarihli Özel Durum Açıklamamızda belirtilen 10 adet A350-900 uçağı dahil), 

–  15 adet kesin sipariş A350-1000 uçağı, 

–  5 adet kesin sipariş ve 5 adet satın alma hakkı bulunan A350F kargo uçağı ve 

–  150 adet kesin sipariş ve 100 adet satın alma hakkı bulunan A321 NEO uçağı

olmak üzere toplam 355 adet uçağın Airbus’tan satın alınmasına ve A350 uçaklarının motor bakım hizmeti ile yedek motorlarının Rolls-Royce firmasından temin edilmesine karar vermiştir.” açıklaması yapılmıştır.[7]

Airbus firmasından kısa süre önce büyük ölçekli bir alım yapılmışken, Boeing firmasında da bu ölçüde bir alım yapılması gerekli miydi? Üstelik bu alımların kiralama yerinde doğrudan satın alınması ne kadar doğrudur? Bunun yanıtlarını zaman içinde alacağız.

Boeing Firmasını Zor Durumdan Biz mi Kurtaracağız?

Covid-19 dünyada birçok sektörü etkilediği gibi havacılık sektörünü de etkiledi. Boeing firmasında 2013 yılından itibaren finansman yönetimi anlayışının değişmesi, yoğun hisse senedi geri alımları yapılması, maliyetlerin düşürülüp kârlılığın artırılmasına odaklanılması, üretim sürecinde de ciddi değişikliklere neden oldu. Uçakların test sürecinin daraltılması ve kalite kontrol sürecinin gevşetilmesi, sıklıkla teknik sorunların ortaya çıkmasına yol açtı. 2018 yılında Endonezya’da, 2019 yılında da Etiyopya’da 737 MAX-8 tipi uçakların peş peşe düşmesi ve yüzlerce yolcunun yaşamını yitirmesi güvenlik sorununu ciddi bir itibar sorununa dönüştürdü. Ocak 2024’te, yine 737 Max sorunu yaşandı. Alaska’da kullanılmayan bir acil çıkış kapısının üzerine monte edilmiş bir panel, kalkıştan kısa bir süre sonra yeni üretilmiş olan uçaktan düştü ve uçağın yan tarafında büyük bir delik oluşmasına neden oldu. Yapılan soruşturmada panelin düzgün bir şekilde civatalanmadığı tespit edildi. Soruşturma konusu olan olay, Boeing ve ana tedarikçisi Spirit Aerosystems’in kalite kontrol standartlarını sert bir şekilde sorgulattı.

Boeing hakkında halen devam eden çok sayıda soruşturma ve dava vardır.

Boeing, 2024 yılı Eylül ayında ABD’nin Kuzeybatı bölgesinde 33.000’den fazla işçinin greve gitmesiyle bir başka ağır darbe daha aldı. Grev Kasım ayı başlarında sona erdi, ancak aksaklıklar birkaç hafta daha devam etti. 737 Max üretim hattı, ancak Aralık ayı ortasında yeniden faaliyete geçebildi.

Boeing firması, geçen yıl müşterilerine sadece 348 uçak teslim etti. Bunun pandemiden bu yana en düşük üretim olduğu açıklandı. Bu sonuçla Boeing, yıl sonunu 5.595 adet karşılanmamış siparişle kapattı.

Boeing firması 2019 yılından beri sürekli zarar etmektedir.[8] [9] [10]

Dünyanın havacılık devlerinden ve ABD’nin en değerli markalarından biri olan Boeing firmasının içinde bulunduğu kötü durum, THY’nin büyük ölçekli siparişinin yarattığı sevinç ve heyecanın nedenini gayet net şekilde açıklamaktadır.

ABD’den Sıvılaştırılmış Doğalgaz Alımı

Devlet enerji şirketi BOTAŞ’ın, Erdoğan’ın ziyareti sırasında New York’ta Mercuria firması ile imzaladığı anlaşmaya göre, Türkiye 2026’dan itibaren başlamak üzere, 20 yıl içinde yaklaşık 70 milyar metreküp likit doğalgaz (LNG) alacaktır. Alınacak likit doğalgazın toplam maliyeti 43 milyar ABD Dolarıdır.

BOTAŞ ayrıca, Woodside firması ile de uzun dönemli LNG ön anlaşması imzaladı. Anlaşma ile taraflar, 2030 yılından itibaren 9 yıl süreyle yaklaşık 5,8 milyar metreküplük LNG’nin BOTAŞ’a teslim edilmesi konusunda mutabakata vardı.[11] [12]

EPDK verilerine göre, Türkiye’de sisteme verilen doğal gaz miktarı 2024 yılında 56 milyar 390 milyon 412 bin metreküptür. Bu rakam 2023’te 51 milyar 477 milyon 297 bin metreküp olarak hesaplanmıştı. 2024 yılında, 52 milyar 213 milyon 120 bin metreküp doğal gaz ithal edilmiştir. Doğal gaz ithalatı 2023 yılına kıyasla %3,43 oranında artmıştır. 2024 yılında, ithalat %41,32’lik payla en fazla Rusya’dan yapılmıştır. Sonrasında sırasıyla %21,98 ile Azerbaycan, %13,49 ile İran, %10,70 ile ABD ve %10,30 ile Cezayir gelmektedir.

2024 yılında toplam 12 milyar 616 milyon 300 bin metreküp LNG ithalatı yapılmıştır. Söz konusu miktar, toplam ithalatın %24,16’sıdır. Ayrıca, 2024 yılında 39 milyar 596 milyon 830 bin metreküp olarak gerçekleşen boru gazı ithalatının 11 milyar 084 milyon 360 bin metreküplük kısmı spot boru gazı ithalatı olarak yapılmıştır. 2024 yılında spot LNG ithalatı 7 milyar 235 milyon 960 bin metreküptür. Bu miktarın 5 milyar 586 milyon 770 bin metreküpü ABD’den alınmıştır.[13]

Bu verilere göre, doğalgaz tüketimimizin büyük ölçüde ithalata dayandığı ve bu ithalatın önemli kısmının boru hatlarıyla Rusya’dan yapıldığı görülmektedir. Sıvılaştırılmış doğal gaz alımımız daha çok spot piyasadan gerçekleşmekte ve görece düşük orandadır.

Boru hattından taşınan doğalgaz ile LNG fiyatlarını karşılaştırdığımızda birbirine yakın rakamlar olduğu görülmektedir. Boru hattı yoluyla alımlarımızda en makul fiyat Azerbaycan’dan yaptığımız ithalattaki (250–320 USD/1000 m³) tutarıdır. Spot ve orta vadeli sözleşmelerle gelen ABD LNG’si ise (280–355 USD/1000 m³) bandında fiyatlanmaktadır.[14] 

Son yapılan anlaşma gereği ABD’den ithal edilecek sıvılaştırılmış doğalgaz miktarı, süre de dikkate alındığında genel yapıyı değiştirecek düzeyde değildir. Ancak, bu alımın ABD ile ilişkilerde petrol ve madencilik dahil olmak üzere enerji konusundaki tüm taleplerle birlikte değerlendirilmesi daha sağlıklı olacaktır.

Uçak ve Doğalgaz Alımlarını Kim Ödeyecek?

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son ABD ziyaretinde Boeing firması ile yapılan uçak alımı anlaşmasını Türk Hava Yolları; Mercuria ve Woodside Energy firmaları ile yapılan sıvılaştırılmış doğalgaz alımı anlaşmalarını da BOTAŞ imzalamıştır.

Türk Hava Yolları Anonim Ortaklığı’nın %49,12’si Türkiye Varlık Fonu’na aittir. Kalan %50,88 ise halka açık hisselerdir. Yönetim, kamunun elindedir. BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma AŞ’nin sermayesinin tamamı Devlete aittir. Bu çerçevede yapılacak uçak ve doğalgaz alımlarının maliyetinin birinci derece yükümlüsü bizzat Devletin, dolaylı olarak da halkın kendisidir.

Uçak ve doğalgaz alımları dövizli bir borçtur ve bu borcun yurt dışına döviz olarak ödenmesi gerekmektedir. Bir ülkede tasarruf yatırım açığı, cari işlemler açığı ve kamu bütçesi açığı varsa, dövizli borçların yurt içi kaynaklardan karşılanması mümkün değildir, açık büyük ölçüde dış borçlanma ile karşılanacaktır. Türkiye’de uzun süredir üç açık da birlikte gerçekleşmektedir. Yurt dışı borcun ödenmesinde söz konusu açıkların en az seviyeye indirilmesi gerekir. Bunun için de ülkenin döviz gelirlerinin artırılıp dövizli ödemelerinin azaltılması, kamu giderlerinin azaltılıp kamu gelirlerinin artırılması, iç tasarrufların artırılması iç yatırımların azaltılması, toplu olarak uygulanması zorunlu politikalardır. Kısmen ya da tamamen uygulanabilecek bu politikaların hepsi, yapılan tercihler doğrultusunda ülke halkını doğrudan ilgilendirmektedir. Söz konusu üç açık arttıkça halkın üzerindeki yük de aynı şekilde artmaktadır. Bu yükün, dar gelirli kitleye etkisi çok daha ağır olmaktadır. Vatandaşın katlanacağı yük, daha fazla vergi ödenmesi, başta enerji ve ulaşım olmak üzere alınan hizmetlerin daha pahalı hale gelmesi, daha az sosyal yardım ve kamu harcamasından yararlanılması, verilen kamu hizmetlerinin azaltılması ve kalitesinin düşürülmesi şeklinde gerçekleşecektir. Tüm kısıntılara rağmen kapatılamayan açık için son çözüm dış borçlanmadır. Çocuklarımızı ve torunlarımızı da ilgilendiren dış borçlanmanın kapatılamadığı her dönem, borcun borçla ödenmesi sarmalına girilmekte; bu durum yükün daha da artmasına yol açmaktadır.

Türkiye, nadiren cari işlemler fazlası verse de genellikle cari işlem açığı veren bir ülkedir. 2023’te 40 milyar dolar olarak gerçekleşen cari işlemler açığı, 2024 yılında çok sert bir düşüşle 10,1 milyar dolara indi, GSYH’ye oranına bakıldığında ise yüzde 3,5’ten yüzde 0,8’e gerileme oldu. 

Türkiye, 1970 yılından itibaren sürekli bütçe açığı vermektedir. Bütçe açığı 2024 yılında rekor seviyeye gelmiş ve 2,1 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bütçe açığının GSYH’ya oranı %4,8’dir. Ekonominin durumu ortadayken, yapılacak büyük ölçekli harcamaların fayda-maliyet analizleriyle son derece dikkatli planlanması zorunludur. Devletin yaptığı her büyük harcamanın maliyeti, yapılacak başka harcamalardan kısıntıyı veya vazgeçilmesini de beraberinde getirmektedir. Bu noktada da karar vericinin tercihleri devreye girmektedir. İktidar cenahından gelen açıklamalarda kısıntılardan yaşam kalitesini etkileyen en büyük payı, sosyal yardımların gittikçe azaltılmasıyla ve Devlet tarafından belirlenen ücretlerde yapılacak artışın en az düzeyde tutulmasıyla geniş halk kitlesinin alacağı görülmektedir.

Katıldığı bir programda, “Çok şükür emeklilerin maaşını zor koşulda olsak da ödüyoruz” ifadesini kullanıp, arkasından “Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliğini sağlamak, finansal koşulları desteklemek önemli. Almanya ve İngiltere gibi gelişmiş ülkelerde tasarruf tedbirlerine doğru bir gidişat var. Tasarrufu nereden sağlayacaksınız? Sosyal yardımlardan, emekliler ve asgari ücretlilerden keseceksiniz ki bütçenizi dengeleyebilesiniz. Almanya’da emeklilik için insanlar 40 yıl çalışıyor, 15- 20 yıl emekli aylığı alıyor”açıklamasını yapan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’ın, “Türkiye’de ise 20 yıl prim toplayabiliyoruz, o da zor koşullarda, 40 yıl ödeme yapıyoruz. Emeklinin vefatı sonrasında eş ve çocuğa ödeme yapıyoruz. Bu sosyal devlet olmamızın gereği fakat Almanya’da da sosyal devlet yapısının küçülmesi gerektiği yönünde haberler çıktı” demesi[15], bütçe açığının sürekli hale geldiği ülkemizde harcamaların ve maliyetlerin kimlerin üzerinde kalacağını da göstermektedir.

DİSK’in Temmuz 2025’de yayımlanan çalışmasına göre[16], emekli aylığı ve hak sahiplerine yapılan ödemelerin GSYH’ye oranı AB ülkelerinde ortalama yüzde 9,8 iken Türkiye’de yüzde 3,7’dir. İzlenen ekonomi politikalarına baktığımızda çok düşük olan bu oranda iyileştirme yapılması mümkün görünmemektedir. Aksine, yapılan büyük ölçekli harcamalar nedeniyle oranın daha da düşmesi ihtimal dahilindedir.

Aktif/pasif oranı emeklilik sistemlerinin önemli ölçütlerinden biridir. Bu oran sosyal güvenlik sistemlerinin aktüeryal (gelir-gider) dengesi için de önemli bir yer tutar. Aktif-pasif oranı genel olarak çalışan sigortalılar ile aylık ve gelir alan sigortalılar arasındaki oranı ifade etmek için kullanılır. Eurostat verilerine göre, Avrupa ülkelerinin ortalama aktif/pasif oranı 2022 yılında 1,5 iken, Türkiye’de bu oran 1,6’dır. Avrupa ülkelerinde 13 ülkenin söz konusu oranı Türkiye’den düşük, 2 ülkenin aynı, 12 ülkenin de yüksektir. Aktif/pasif oranı Türkiye’ye kıyasla daha düşük olan pek çok ülkede emekli ve hak sahiplerine ödenen ortalama aylıklar Türkiye’deki düzeyin üzerindedir. Bu durum aktif/pasif oranının artık önemli bir ölçüt olmaktan çıktığını gösteriyor. Aktif/pasif oranının düşük olduğu ülkelerde emekli aylıklarının Türkiye’ye göre oldukça yüksek olmasının nedeni bu ülkelerdeki kamu katkısının yüksekliği ile açıklanabilir.  

Ülkemizde vergi gelirleri, genel bütçe gelirleri içinde her zaman büyük bir paya sahip olmuştur. Söz konusu oran, 2023 yılında %89, 2024 yılında da %88’dir.

2023 yılında toplam vergi gelirlerinin içinde gelir ve kurumlar vergisinin payı %32,89; dahilde ve ithalde alınan KDV’nin payı %32,33; ÖTV’nin payı da %20,62’dir. 2024 yılında toplam vergi gelirlerinin içinde gelir ve kurumlar vergisinin payı %33,10; dahilde ve ithalde alınan KDV’nin payı %31,85; ÖTV’nin payı da %19,87’dir. Bu üç vergi, toplam vergi gelirlerinin 2023 yılında %85,84’ünü; 2024 yılında da %84,82’sini oluşturmaktadır. Ülkemizdeki vergi sistemi büyük ölçüde dolaylı vergilere dayanmaktadır. Servet üzerinden alınan vergiler ise yok denecek kadar azdır.[17] 

Vergi gelirlerinin ayrıntısına baktığımızda, 2023 yılında tahsilatı yapılan 694.044.298.000 TL tutarındaki gelir vergisinin yaklaşık 456.000.000.000 TL’sinin; 2024 yılında da tahsilatı yapılan 1.527.664.798.000 TL tutarındaki gelir vergisinin yaklaşık 918.500.000.000 TL’sinin ücretler üzerinden kesinti yoluyla tahsil edilen tutar olduğunu görmekteyiz.[18] [19] Yani, 2023 yılında ülkedeki gelir vergisi tahsilatının %65’i, 2024 yılında da %60’ı çalışan emekçilerin gelirleri üzerinden işveren tarafından yapılan kesintinin devlete ödenmesinden kaynaklanmaktadır. 

Bütçe açığı arttıkça, dolaylı vergilerde de artışa gidileceği açıktır. Yani, gelir düzeyine bakılmaksızın herkesten aynı tutarda alınan dolaylı vergilerin adaletsiz yapısı, geniş halk kitleleri üzerinde artarak etkisini sürdürecektir. Bütçe açığı bu seviyelerde olduğu sürece, izlenen politikaların gereği, ücretlerden yapılan vergi kesintilerine dayalı gelir vergisinde de emekçiler açısından bir iyileştirme yapılması mümkün görünmemektedir.

İktidarın aldığı her harcama kararı ve bu harcamanın bedelinin nasıl karşılanacağına ilişkin karar, tamamen bir tercihtir. Bu tercihte de emekliler, ücretliler ve dar gelirliler başta olmak üzere halkın büyük bir kısmından fedakârlık beklendiği ortadadır. Cari açık ve bütçe açığının artması, kurgulanan, sürdürülen ve değiştirilmesi düşünülmeyen bu sistemde geniş halk kitleleri üzerinde yaşam kalitesini artan ölçüde olumsuz olarak etkilemeye devam edecektir.

Umarım ki yakın gelecekte her şey karamsar beklentilerimizi ötesinde farklı olur ve doğalgaz ile ısınan sıcak evimizde çayımızı, bindiğimiz Boeing uçağında da ayranımızı keyifle içebiliriz.

Bu yazının özeti 12.10.2025 tarihli BirGün Gazetesi’nde yayınlanmıştır.

---

[1] https://www.bbc.com/turkce/articles/cvg91j6jd0ro

[2] https://investor.turkishairlines.com/en/financial-and-operational/fleet 
(Erişim: 10.10.2025).

[3] https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/more-aircraft-are-leased-than-owned-by-airlines-globally/

[4] https://www.airnewstimes.com/ucaklarin-kaci-sirketlerin-oz-mali-3027-haberi.html

[5] https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/1493126

[6] https://www.trade.gov/press-release/commerce-champions-us-jobs-landmark-boeing-turkish-airlines-deal 
(Erişim: 10.10.2025).

[7] https://www.kap.org.tr/tr/Bildirim/1226178

[8] https://www.bbc.com/news/articles/c4gp2ydkywno

[9] https://www.cpajournal.com/2025/06/02/the-story-of-boeings-failed-corporate-culture/

[10] https://thedailyeconomy.org/article/whats-wrong-with-boeing/

[11] https://www.reuters.com/business/energy/turkeys-botas-mercuria-sign-20-year-lng-supply-deal-2025-09-24/

[12] https://www.dw.com/tr/t%C3%BCrkiyenin-lng-hamlesi-bota%C5%9F-mercuria-ve-woodsideyla-imza-att%C4%B1/a-74118074

[13] https://www.epdk.gov.tr/Detay/Icerik/3-0-94/dogal-gazyillik-sektor-raporu  (Erişim:10.10.2025)

[14] https://yetkinreport.com/2025/09/29/abd-ile-lng-anlasmasi-bakalim-rakamlar-ve-jeopolitik-ne-diyor/

[15] https://www.sozcu.com.tr/calisma-ve-sosyal-guvenlik-bakani-isikhan-aciklamasiyla-tepki-cekti-cok-sukur-emeklinin-maasini-p230568  (Erişim:10.10.2025).

[16] https://arastirma.disk.org.tr/wp-content/uploads/2025/07/Turkiye-Emekliler-Raporu-Temmuz-2025.pdf

[17] https://muhasebat.hmb.gov.tr/merkezi-yonetim-butce-istatistikleri

[18] http://www.sp.gov.tr/upload/xSPRapor/files/Sad3A+2023_faaliyet_raporu.pdf

[19] https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources?objectKey=arsiv/fileadmin/faaliyetraporlari/2024/2024_faaliyet_raporu.pdf

Resmi kayıtlarda ve milli gelir hesapları içerisinde yer almayan, bu şekliyle de kamu otoritelerinin denetimi dışında kalan her türlü ekonomik işlem ve faaliyet olarak tanımlanabilen kayıt dışı ekonomi, boyutları farklı olsa da, çoğu ülkenin önemle üzerinde durduğu ve mücadele ettiği bir olgudur. 

Kayıt dışı ekonomi özellikle son yıllarda ülkemizde de geniş tartışma alanı yaratmış; politikacılardan bürokrasiye, iş dünyasından sivil toplum örgütlerine kadar, toplumun hemen her kesimi kayıt dışı ekonomiden ve bu ekonominin boyutlarından yakınır hale gelmiştir. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de çeşitli açıklamalarında, kayıt dışılıkla mücadele ettiklerini ve kayıt dışı ekonomiyi önleyeceklerini vurgulamaktadır.

Vergi ve sosyal güvenlik gibi kamusal düzenlemelerden kaçınma yolu olarak kullanılan kayıt dışı ekonomik faaliyetler, kamu finansman dengesini bozarken, kayıtlı ve yasal düzenlemelere uygun davranan ekonomik birimler aleyhine de ciddi bir haksız rekabet unsuru oluşturmaktadır. Bu durum, “ekonomik gelişme dinamikleri” ve “otomobil 200 kilometre hızla giderken frene sert basılmaz” gibi gerekçelerle ihmal ya da açıklanmaya çalışılsa da, yasa dışı suç fiillerinin ve bu fiillere dayanan ekonomik faaliyetlerin de kayıt dışı ekonomi tanımı içerisinde yer aldığı düşünüldüğünde[1], kayıt dışı ekonominin özü itibariyle “yasalara aykırı bir birikim modeli” olduğu ve toplumsal düzeni tehdit ettiği anlaşılacaktır. Bu durum, kayıt dışı ekonomiyle ciddi olarak mücadele edilmesi zorunluluğunun temel gerekçesidir.

Beyan dışı veya yasa dışı ekonomik faaliyetlerin toplamı olarak değerlendirilen kayıt dışı ekonomiyle mücadele, toplumsal mutabakat unsuru haline gelmiş  olmakla  birbirlikte, ülkemizde bu konuda önemli yol alındığını ifade etmek mümkün değildir. Bu durumun nedenlerini şu şekilde sıralayabiliriz:

1- Kayıt dışı ekonominin tanımı ve ulaştığı boyut konusunda ortak fikir yoktur.

2- Kayıt dışı ekonomiyle mücadele konusunda açık ve etkin yasal düzenlemeler mevcut değildir.

3- Kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi yürütmek veya koordine etmek üzere, yetkilendirilmiş herhangi bir kamu birimi mevcut değildir.

 4- Kayıt dışı ekonomiyle mücadele konusunda kısa, orta veya uzun vadeli herhangi bir plan veya proje mevcut değildir.

 5- Kayıt dışı ekonomiyle mücadele konusundaki toplumsal mutabakatı toplumsal katılıma dönüştürecek bir yapı da mevcut değildir.

Yukarıda sayılan hususlardan ilki akademik ve mesleki çevreler ile konuyla ilgili idari birimlerin oluşturacağı çalışma gruplarının belirleyeceği  konudur. 3’üncü ve 4’üncü başlık altında belirtilen hususlar, kayıt dışı ekonomiyle mücadele konusundaki siyasi ve idari kararlılığın yoğunluk derecesiyle bağlantılı olarak çözümlenebilecek sorunlardır. 5’inci başlıktaki husus kayıt dışılıkla mücadeleyi ciddi olarak bir misyon haline getiren birimlerin, “vergi ahlakı” ve “vergi bilinci” başta olmak üzere, psiko-sosyal çerçevede yürütecekleri toplumsal destek sağlamaya yönelik çalışmalar sonucunda, orta vadede çözümlenebilecek bir sorundur. En şaşırtıcı konu ise 2’nci başlıkta belirttiğimiz ve bu çalışmada vergisel düzenlemeler bakımından ele alacağımız husustur.

Konu şaşırtıcıdır, zira, kayıt dışı ekonomi tartışma konusu yapılırken, kimse kayıt dışı ekonomik faaliyet ve işlemlerin tespiti ve bunlarla mücadele için hangi yasal düzenlemelerin bulunduğunu, kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin ve işlemlerin etkili yaptırımlara bağlanıp bağlanmadığını, kayıt dışılıkla etkin bir mücadele için yasal düzenleme ihtiyacı bulunup bulunmadığını sormamış, bu konuda bir tartışma da yaşanmamıştır.

Ancak, vergi sistemimizde kayıt dışı ekonomik faaliyetlerin ve işlemlerin tespitine ve önlenmesine yönelik etkin düzenlemelerin bulunmaması bir yana, bu sistem içerisinde, kayıtlı ve bütün vergisel yükümlülüklerini yerine getiren yükümlüler için sağlanan kolaylıkların tamamı kayıt dışı mükelleflere de sağlanmakta ve kayıt dışındaki mükellefler, belli uygulamalar bakımından kayıtlı mükelleflerden daha az “risk” taşımaktadır.

 1. Kayıt Dışında Kalmanın Özel ve Etkili Bir Vergisel Yaptırımı Bulunmamaktadır:

Vergi Usul Kanunu’nun 341’inci maddesinde, “Vergi ziyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder.” tanımı yapıldıktan sonra, yine aynı Kanun’un 344’üncü maddesinde “Vergi Ziyaı Cezası” başlığı altında;

 “341 inci maddede yazılı hallerde vergi ziyaına sebebiyet verildiği takdirde, mükellef veya sorumlu hakkında ziyaa uğratılan verginin bir katı tutarında vergi ziyaı cezası kesilir.

Vergi ziyaına 359 uncu maddede yazılı fiillerle sebebiyet verilmesi halinde bu ceza üç kat, bu fiillere iştirak edenlere ise bir kat olarak uygulanır.

…………………………………” düzenlemesi yapılmış ve nihayet 28/08/2024 tarihli 7524 sayılı Kanun’la bu maddeye eklenen;

 “Vergi kanunlarına göre mükellefiyet tesis ettirilmesi gerektiği halde bu zorunluluğa uyulmaksızın vergi dairesinin ıttılaı dışında ticari, zirai veya mesleki faaliyette bulunmak suretiyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi durumunda, birinci, ikinci ve üçüncü fıkralara göre kesilecek vergi ziyaı cezası yüzde elli artırılarak uygulanır.” ek fıkrasıyla, ticari, zirai veya mesleki faaliyetlerini kayıt dışı bırakan mükelleflere, bu faaliyetleriyle vergi ziyaına sebebiyet vermeleri halinde, vergi ziyaı cezasının 1,5 kat olarak uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

Belirtilen düzenleme, 2024 yılında yapıldığı için, önceki dönemlerde tespit edilen kayıt dışı faaliyetler için uygulanmayacak, ayrıca 2024 yılından sonra da sadece kayıt dışı bırakılan ticari, zirai veya mesleki faaliyetler için uygulanacaktır.

Yürülükteki düzenlemelerden görüleceği üzere; gerek vergi ziyaının tanımında, gerekse vergi ziyaı suçuna uygulanacak cezanın tanımında, kayıtlı mükellefler ile kayıt dışı mükellefler arasında 2024 yılına kadar fark gözetilmemiş, 2024 yılından sonra ise, sadece kayıt dışı bırakılan ticari, zirai ve mesleki faaliyetler için  yarım kat daha fazla  vergi ziyaı cezası tanımlanmıştır.

Konuyu örnekleyecek olursak; işe başlamayı bildirme, defter tutma, beyanname verme vb. bütün vergisel yükümlülüklerini yerine getiren, ancak nezdinde 2024 yılı için yapılan incelemede 100 TL. vergi ziyaına sebebiyet verdiği tespit edilen yükümlüye  100 TL vergi ziyaı cezası kesilecek; hiçbir vergisel yükümlülüğünü yerine getirmeyen, kayıt dışı faaliyette bulunduğu ve aynı yılda 100 TL vergi ziyaına sebebiyet verdiği tespit edilen ticari, zirai, mesleki kazanç sahiplerine ise 150 TL vergi ziyaı cezası kesilecektir. Belirtilen incelemeler 2024 yılı öncesi dönemler için yapıldığında ise, kayıtlı olan yükümlüye de, kayıt dışı olan yükümlüye de aynı tutarda vergi ziyaı cezası kesilecektir.

Oysa, Vergi Usul Kanunu’nun 4008 sayılı Kanun’la değişmeden önceki 344’üncü maddesinin 1’inci fıkrasının 7 numaralı bendinde “Beyan esasına dayanan mükellefiyetlerde beyanname verme süresi ve ek süre geçtiği halde, ticari, zirai veya mesleki kazanç sahiplerinin kazançları ile ilgili faaliyetlerinin vergi dairesinin ıttılaı dışında bırakılması” suretiyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi, başka bir koşul aranmaksızın “kaçakçılık” fiili sayılıyor ve bu fiil için, yine aynı Kanun’un 4369 sayılı Kanun’la yürürlükten kaldırılan 345’inci maddesi hükmüne göre kaçırılan verginin üç katı tutarında ceza kesiliyordu.

Diğer yandan, vergi sistemimizde yer alan usulsüzlük cezaları da kayıt dışı mükellefler bakımından herhangi bir özellik taşımamakta; özel ve genel usulsüzlük cezaları ile bu cezalarla ilgili bazı özel düzenlemeler kayıtlı mükelleflere nasıl uygulanıyorsa, kayıt dışı mükelleflere de aynı ve eşit biçimde uygulanmaktadır. Bu durumun Vergi Usul Kanunu’nun 353’üncü maddesinde düzenlenen özel usulsüzlük cezaları bakımından da farkı bulunmamaktadır.

Özel ve genel usulsüzlük cezalarının uygulanmasında kayıtlı mükeleflerle, kayıt dışı mükellefler arasında herhangi bir fark gözetmeyen vergi sistemimiz; bu cezalara yönelik, başta zamanaşımı olmak üzere, bazı özel düzenlemeler bakımından da fark gözetmemektedir.

Belirtilen hususlar çoğunlukla kayıt dışı işlem yapanlar lehine sonuçlar doğurmakta, bu şekilde çalışanlar vergi kanunlarının şekil ve usul hükümlerine uymanın yaratacağı maliyetlerden (defter tutma, tasdik ettirme, beyanname verme, işe başlamayı bildirme maliyetleri gibi) kurtularak, avantajlı hale gelmektedir.

2. Kayıt Dışı İşlem Yapanlar, Kayıtlı Yükümlülerin Yararlanabileceği Vergisel Kolaylıkların Tamamından Yararlanabilmektedirler:

 Vergi sistemimizdeki düzenlemelerle, bir yandan vergi cezaları bakımından kayıt dışı mükellefler ile kayıtlı mükellefler arasında ayrım yapmayarak çoğunlukla kayıt dışı mükellefleri avantajlı hale getirirken; diğer yandan da yine bu sistem içerisinde yer alan ve esasında kayıtlı mükelleflerin yararlanması gereken bazı vergisel kolaylıklardan, kayıt dışı mükellefleri de yararlandırmaktadır. Şöyle ki;

-Vergi Usul Kanunu’nun 344’üncü maddesinin son fıkrasında düzenlenen, “vergi incelemesine başlanılmasından veya takdir komisyonuna sevk edilmesinden sonra verilenler hariç olmak üzere, kanuni süresi geçtikten sonra verilen vergi beyannameleri için bu madde uyarınca kesilecek ceza yüzde elli oranında uygulanır.” şeklindeki, düzeltme beyannamesi verilmesi halinde sağlanan yüzde elli indirimli vergi ziyaı cezası uygulaması,

 -Kanun’un 371’inci maddesinde yer alan, beyan edilen vergilerle ilgili olup vergi ziyaı cezasını gerektiren fiilerin, ilgili makamlara kendiliğinden haber verilmesi sonucunda hiçbir suretle vergi ziyaı cezası kesilmemesini sağlayan “Pişmanlık ve Islah” düzenlemeleri,

 – 376’ncı maddede düzenlenen ve  ikmalen, re’sen veya idarece tarh edilen vergi veya vergi farkının ve aynı maddede gösterilen indirimlerden arta kalan vergi ziyaı, usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarının ihbarnamelerin tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ilgili vergi dairesine başvurarak vadesinde veya 6183 sayılı Kanunda belirtilen türden teminat göstererek vadenin bitmesinden itibaren üç ay içinde ödeneceğinin bildirilmesi halinde uygulanan “Vergi ziyaı, Usulsüzlük ve Özel Usulsüzlük Cezalarında İndirme” hükümleri,

 -Ayrıca, aynı Kanun’nun Ek.1-11’inci maddelerinde hükme bağlanan ve vergi idaresi tarafından re’sen, ikmalen veya idarece tarh edilen vergiler[2] ile bunlara ilişkin cezaların tarhiyat öncesi veya tarhiyat sonrasında uzlaşılmasıyla ilgili düzenlemeler,

herhangi bir ayırım ve fark yaratılmadan, hem kayıtlı mükellefler için ve hem de kayıt dışı mükellefler için uygulanan yasal düzenlemelerdir. Bu düzenlemelerden sadece kayıtlı çalışan yükümlülerin yararlanabileceği veya bu düzenlemelerden kayıt dışı çalışan mükelleflerin yararlanamayacağı yönünde herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.

3.Kayıt Dışı Yükümlülerin Vergisel “Riskleri” Daha Azdır:

Kayıt dışı ekonomiyle mücadele “hedef” olarak ifade olarak ifade edilse de, ne yazık ki kayıt dışı ekonomik faaliyetler ve işlemler, kayıtlı faaliyet ve işlemlerden daha küçük ve daha net olmayan bir denetim “hedefi” oluşturmaktadırlar.

Bu durumun sebeplerinin başında; vergi düzenlemeleri içerisinde kayıt dışı faaliyet ve işlemleri kavrayacak etkili ve özel hükümlerin bulunmaması ve bu konuya yönelik yapılacağı ifade edilen düzenlemelerin de yapılmaması gelmektedir.

Kayıt dışı ekonomik faaliyet ve işlemlerin tespitini ve önlenmesini sağlayacak özel ve etkili yasal düzenlemelerin bulunmaması bir yana; vergi denetim ve incelemesine başlamanın gerekçeleri, çoğunlukla kayıtlı yükümlülerin beyanları ve bu beyanların ekini oluşturan mali tablolardan oluşturulmaktadır. Belirtilen bu durum, denetim birimlerinin inceleme sonuçları değerlendirildiğinde açık olarak görülecektir. Örneğin, basına da yansıdığı şekliyle, son dönemlerde yoğunlaşan “harcama ve gider sorgulaması modeli, enflasyon düzeltmesi  ve nakit sermaye artırımı indirimi incelemeleri”  tamamen kayıtlı mükellefler nezdinde yapılmakta, kayıt dışı mükellefleri kapsamamaktadır.

Diğer yandan, özellikle para, banka ve sermaye piyasalarına yönelik yasal düzenlemelerdeki eksiklikler nedeniyle “hamiline yazılı” şekilde işleyen kayıt dışı faaliyet ve işlemlerin hiçbir iz bırakmadan yapılması, kayıt dışı faaliyetler inceleme ve denetim altına alınsa da; inceleme ve denetimler için sağlıklı veri akışı sağlanmasını engellemektedir.

Yukarıda kısaca vurguladığımız nedenler, kayıt dışı yükümlülerin denetim ve incelemeye tabi tutulma riskleri ile inceleme sonucunda karşılaşacakları maliyet bakımından, kayıtlı mükelleflerden daha az  “risk” altında olduklarını ortaya koymaktadır.

Diğer yandan, 1998 yılında  Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde “Kaçakçılık Suçları ve Cezaları” yeniden düzenlenmiş ve bu maddeyle yapılan düzenlemelerle iki önemli sonuç ortaya çıkmıştır;

1- Maddede hükme bağlanan fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde, kesilecek vergi ziyaı cezası VUK’un 344’üncü maddesinin 3’üncü fıkrası hükmüne göre üç kat olarak uygulanacak,

2- Madde hükme bağlanan fiillleri işleyenler hakkında, bu fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verip vermediklerine bakılmaksızın, VUK’un 367’nci maddesine göre yetkili Cumhuriyet Savcılıklarına suç duyurusunda bulunulacak ve bu fiilleri işleyenler VUK’un 359’uncu maddesinde hükme bağlanan hürriyeti bağlayıcı cezalara muhatap olabileceklerdir.

Ancak, Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde yapılan düzenlemeler incelendiğinde görülecektir ki; bu maddede hükme bağlanan suç fiillerinin çoğunluğu kayıtlı faaliyette bulunan mükellefler tarafından işlenebilecek nitelikte olmasına rağmen; ancak çok sınırlı kısmı kayıt dışı mükellefler veya herkes tarafından işlenebilir niteliktedir. Şöyle ki;

Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinin (a) fıkrasında “Vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan” başlığı altında sayılan;

– Defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hileleri yapanlar, gerçek olmayan veya kayda konu işlemlerle ilgisi bulunmayan kişiler adına hesap açanlar,

-Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler (varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde, inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerin ibraz edilmemesi gizleme demektir) veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge belgeleri kullananlar ile,

Yine aynı maddenin (b) fıkrasında “Vergi kanunları uyarınca tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan” başlığı altında sayılan;

-Defter, kayıt ve belgeleri yok edenler veya defter sahifelerini yok ederek yerine başka yapraklar koyanlar veya hiç yaprak koymayanlar veya sahte belgeleri kullananlar,

şeklinde tanımlanan “kaçakçılık” fiillerinin, kayıt dışı faaliyette bulunan mükellefler tarafından işlenmesine imkân ve ihtimal yoktur. Zira bu fiillerin tamamı; ancak ve ancak “Vergi kanunlarına göre tutulan veya düzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan” defterleri tutan ve belgeleri düzenleyen kayıtlı mükellefler tarafından işlenebilir niteliktedir.

Örneğin; kayıt dışı çalışan ve dolayısıyla hiçbir defter tutmayan ya da belge düzenlemeyen bir mükellef için; defter ve kayıtlarda hesap ve muhasebe hilesi yaptığı söylenemeyeceği gibi; aynı mükellefin defter, kayıt ve belgeleri tahrif ettiğinden veya gizlediğinden ya da sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge kullandığından da söz edilemeyecektir.

Kayıt dışı bir yükümlünün Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinde sayılan “kaçakçılık” fiilerinden ancak çok sınırlı bir kısmını işlemesi söz konusudur ki; aşağıda belirtilen bu fiillerin kayıt dışı çalışan bir mükellef tarafından işlenmesi kadar, kayıtlı mükellefler ya da hiçbir mükellefiyeti olmayan diğer kişiler (hatta herkes) tarafından işlenmesi de olanaklıdır. Görüleceği üzere, aşağıda sayılan sınırlı sayıdaki kaçakçılık fiilinin kayıt dışı mükellefiyete özgü bir hali yoktur, bu yönüyle de Kanun’un 359’uncu maddesinde kayıt dışı yükümlülükle bağlantılı olarak hükme bağlanmış herhangi bir kaçakçılık fiili bulunmamaktadır.

Vergi Usul Kanunu’nun 359’uncu maddesinin hükme bağladığı, kayıtlı mükellefler gibi, kayıt dışı mükellefler tarafından da işlenebilecek sınırlı sayıdaki kaçakçılık fiilleri;

– Defterlere kaydı gereken hesap ve işlemleri vergi matrahının azalması sonucunu doğuracak şekilde tamamen veya kısmen başka defter, belge veya diğer kayıt ortamlarına kaydedilmesi,

– Sahte veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge düzenlenmesi ve

-Belgelerin Maliye Bakanlığı ile anlaşma olmadığı halde basılması ile sahte olarak basılmasıdır.

Özetleyecek olursak, vergi sistemimizde kayıt dışı faaliyet ve işlemlere yönelik olarak tanımlanmış herhangi bir “kaçakçılık fiili” mevcut olmayıp, mevcut sistem içerisinde tanımlanan “kaçakçılık  fiillerinin” önemli bir kısmı, yasal defter tutan ve belge düzenleyen, dolayısıyla kayıt altındaki mükellefler tarafından işlenebilir niteliktedir. Bu durum ise, “kaçakçılığın” ağır sonuçları (ziyaa uğratılan üç katı vergi ziyaı cezası, uzlaşma yapılmaması ve hürriyeti bağlayıcı cezalar) bakımından kayıtlı mükelleflerin, kayıt dışı mükelleflerden daha fazla “risk” altında olduğunu göstermektedir.

4. Sonuç:

Yapılan açıklamalardan görüleceği üzere, vergi düzenlemelerimizde, kayıt dışı faaliyet ve işlemleri hedef alan, kayıt dışılığı etkili olarak olarak cezalandıran bir düzenleme mevcut bulunmamakta; sistemde yer alan ve esasen kayıtlı mükellefler tarafından yararlanılabilecek durumda olması gereken bazı vergisel kolaylıklardan, kayıt dışı mükellefler de, hiçbir kısıtlama olmaksızın yararlanabilmektedir.

Ayrıca, vergi sistemimizde “kaçakçılık” gibi ağır yaptırım ve sonuçlara bağlanan suç fiillerin çoğu kayıtlı mükellefler tarafından işlenebilir nitelik taşımakta; çok sınırlı sayıdaki suç fiili ise (herkes tarafından işlenebilir olduğu kadar) kayıt dışı mükellefler tarafından işlenebilir nitelik tarşımaktadır. Bu yönüyle, Türk Vergi Sistemi’nde “kaçakçılık” fiillerinin cezai yaptırımlarına muhatap olma anlamında, kayıtlı mükellefler, kayıt dışı mükelleflerden daha fazla “risk” altında bulunmaktadır.

Buna göre, kayıt dışı ekonomiyle ciddi olarak ve gerçekten mücadele edilmek isteniyorsa; öncelikle vergi kanunlarından başlamak üzere, bu konuda açık ve net yasal düzenlemeler yapılması, bu düzenlemeler ışığında da, idari yapılandırmaların gerçekleştirilmesi ve toplumsal mutabakatın toplumsal katılıma dönüştürülmesi kaçınılmaz görünmektedir.

Aksi durumda, “200 km hızla giden otomobil (her ne demekse), ya uçuruma yuvarlanacak ya da yolda devrilecektir.”

Hemen belirtelim ki; Ülkemizi, 5 Aralık 2017 tarihinden beri “gri liste”ye alan Avrupa Konseyi’nin bu listeyi oluştururken uyguladığı kıstaslar tamamen konumuzla ilgilidir[3].

a. Vergi kaçakçılığı ve vergi yolsuzluğu: Yasa dışı yollardan hiç vergi ödenmemesi veya ödenmesi gerekenden daha az vergi ödenmesi hali.

b. Agresif vergiden kaçınma uygulaması: Vergi yükümlülüğünü yasal yolları kullanarak en az düzeye indirme hali.

c. Kara para aklama: Orijini yasa dışı yollardan elde edilen paranın gizli olarak tutulması hali.

---

[1] Tanımı gereği kayıt dışı olan suç teşkil eden fiillerin (örneğin, uyuşturucu ticareti, tefecilik vb) ve bu fiilerden elde edilen gelirlerin önlenmesi, vergi düzenlemelerinden önce, güvenlik ve ceza düzenlemelerinin konusudur.

[2] 28.07.2024 tarihinde yürürlüğe giren 7524 sayılı Kanun’un 14’üncü maddesiyle yapılan düzenlemeyle, ikmalen ve re’sen tarh edilen vergi asılları, bütün yükümlüler bakımından uzlaşma kapsamı dışına çıkarılmıştır.

[3]Tuncay Kapusuzoğlu, Vergi Cennetleri, Jersey Adası ve Görünmezliğin Dayanılmaz Hafifliği, www.vergiplatformu.com, 15.09.2025

Bu yazının özeti 28 Eylül 2025 tarihli BirGün Gazetesi’nde yayınlanmıştır.

CHP Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz’ın, 2014-2018 yılları arasında Irak Bölgesel Kürt Yönetimi’nin (IBKY) Türkiye-Irak petrol boru hattında taşınan petrole ilişkin taşıma bedellerini Jersey Adası’nda yerleşik Turkish Energy Company (TEC) adlı şirkete ödemesi ile ilgili olarak kamuoyuna açıkladığı çarpıcı araştırması, Jersey Adası’nı ve Vergi Cennetlerini de gündeme getirmiştir.

VERGİ CENNETİ GÖRÜNÜLMESİ İSTENMEYEN PARANIN KUTSAL MEKÂNI MIDIR?

Vergi cenneti, çok düşük vergi oranına sahip olan ya da hiç vergi alınmayan, özellikle çok uluslu şirketler tarafından yerleşik olduğu ülkelerde vergi vermemek amacıyla kullanılan bölgeleri ifade etmektedir. Vergi cennetlerinin uluslararası bilgi değişimi anlaşmalarına katılmaması, saydamlığın olmaması, gizliliğin esas olması, verginin ötesinde paranın ve bu paralar üzerinden yapılan işlemlerin görünmemesini isteyenlerin buralara yoğun talepte bulunmalarına yol açmıştır. Söz konusu bölgeler, zaman içinde dünyanın her tarafından gelen paraların “güvenle” saklandığı özel alanlar haline dönüşmüştür. Hemen hemen tamamının kıyı bankacılığı olarak da tanımlanan offshore özelliği olan vergi cennetleri, dünyanın her tarafında bulunabilmektedir. Bu bölgelerin temel gelir kaynağı tamamen getirilen paralardan alınan komisyonlardan oluşmaktadır. Vergi cennetleri, bağımsız ülkeler olabileceği gibi, ABD’nin Delaware Eyaleti gibi ülke içinde de bulunabilmekte, yahut genellikle küçük adalardan oluşan özerk bölgeler de olabilmektedir. Birçok bankanın offshore bölgelerinde bağlı kuruluşları vardır, bunun en büyük nedeni ağır yasal düzenlemelerden veya vergi yükümlülüklerinden uzaklaşmaktır. Offshore bölgelerinin en önemli özelliği, hizmet verilen kişi ve kuruluşların yapacağı yatırımları cazip kılmak için sınırları dışına bilgi aktarmayarak, mali gizlilik olanağı sunmasıdır.[1]

Vergi cennetlerindeki faaliyetler genellikle paravan şirketler aracılığıyla yürütülmektedir. Paravan şirketlerin tipik özelliği, kâğıt üzerinde şirketler olup, çalışan elemanlarının ve bağımsız ofisinin bulunmamasıdır. Buralardaki bir ofiste yüzlerce, hatta binlerce şirket faaliyet gösterebilmektedir. Kurallar farklılık göstermekle birlikte genellikle paravan şirketin gerçek ortakları ana sözleşmelerde görünmemektedir.

Offshore özelliğine sahip vergi cennetlerinin başlıca avantajları şunlardır:

1. Vergi avantajı: Vergi cenneti özelliklerine sahip ülkeler, sıfır ya da düşük vergi oranları ile belli bir serveti yatırım olarak kendilerine çekme çabasındadırlar. Dünyada vergi cenneti olarak bilinen çok sayıda ülke, yabancı yatırımcılar çekebilmek için son derece cazip vergi teşvikleri sağlamaktadır. Küçük, kaynakları sınırlı, nüfusu az ülkeler bu yolla devasa yatırımları ülkelerine çekebilmektedirler. Offshore finans merkezinde kurulan şirketler, yatırımcıların hesaplarının üzerinde bir kalkan görevi görerek, onları kendi ülkelerinde yüksek oranda vergilenme riskinden korumaktadır.

2. Varlıkların korunması: Vergi cennetleri, varlıkların mülkiyetinin yeniden yapılandırılmasında kullanılan oldukça popüler alanlardır. Şirketler, vakıflar ve tröstler aracılığıyla buralarda bireysel servetler kolayca el değiştirebilmektedir. Davalardan, kredi yasağından çekinen veya yüklü tutardaki şahsi malvarlığının bir kısmını yurt dışına transfer etmek isteyen kişiler, bu yönteme ilgi gösterebilmektedirler. Kişiler, kâğıt üzerinde işlem yaparak, kendi ülkelerindeki potansiyel sorunlardan kaçabilmektedirler. Bununla birlikte ABD gibi bazı ülkelerde offshore yatırımı yapmak serbest olmakla birlikte, buralarda elde edilen kazançlar dağıtılmasa bile vergiye tabi tutulabilmektedir.

3. Gizlilik: Vergi cennetlerinin tamamı, müşterileri için tam gizlilik düzenlemelerine sahiptir. Bu merkezlerde bankacılık işlemleri ve şirketlere ilişkin bilgilerin gizliliğinin korunması konusunda özel yasal düzenlemeler yapılmıştır. Bu gizliliğin ihlali halinde, taraflar ciddi sonuçları olan zararlar görebilecektir. Örneğin, bankacılık işlemlerindeki gizliliğin ihlali halinde, müşterilerin tüm bilgileri ve parasal hareketleri ifşa olacaktır. Bazı merkezlerde ortaklıkların açıklanması da gizlilik ihlali kapsamında düzenlemelere tabi tutulmuştur. Söz konusu gizliliğin özellikle tanınmış yatırımcılara önemli finansal avantajlar sağladığı açıktır. Tanınmış yatırımcılar, yatırımlarının ve tercihlerinin ayrıntısına kadar kamuoyunda yer almasından rahatsız olabilmekte; bu alanın mümkün olduğunca gizli kalmasını tercih edebilmektedirler.

VERGİ CENNETLERİYLE ULUSLARARASI ALANDA MÜCADELE ÇABALARI

OECD, yıllar boyunca vergi cenneti kabul edilen ülkelerin listesini yayınlayarak, burada işlem yapanları uyardı. OECD, ilgili ülke ve bölgelerin büyük kısmı saydamlık ve bilgi değişimi konusunda bir şekilde taahhütte bulundukları için iş birliği yapmayan vergi cenneti kapsamındaki listesini 2018 yılında kaldırmıştır. Bununla birlikte Avrupa Konseyi ve FATF (The Financial Action Task Force- Mali Eylem Görev Gücü) yayınladıkları gri ve kara listelerle vergi cennetlerinin de içinde olduğu ülkeleri bilgi değişimi, saydamlık ve uluslararası kurallara uyum konusunda sıkıştırmaktadır.

Türkiye, 2021 yılında FATF’ın gri listesine girmiş ve taahhütlerini yerine getirerek 2024 yılında gri listeden çıkartılmıştır. Bununla birlikte Türkiye, ilk listenin yapıldığı 5 Aralık 2017 tarihinden beri Avrupa Konseyi’nin gri listede yer almaya devam etmektedir.[2]

Avrupa Konseyi, ilan ettiği listedeki ülkeler ve bölgeler için şu kıstasları uygulamıştır:

a. Vergi kaçakçılığı ve vergi yolsuzluğu: Yasa dışı yollardan hiç vergi ödenmemesi veya ödenmesi gerekenden daha az vergi ödenmesi hali.

b. Agresif vergiden kaçınma uygulaması: Vergi yükümlülüğünü yasal yolları kullanarak en az düzeye indirme hali.

c. Kara para aklama: Orijini yasa dışı yollardan elde edilen paranın gizli olarak tutulması hali.[3]

VERGİ CENNETLERİ KONUSUNDA TÜRKİYE’DE YAPILAN DÜZENLEMELER:

a) Kurumlar Vergisi Kanunu’nda Yapılan Düzenleme:

Vergi cennetleriyle ilgili olarak Türkiye’deki en önemli somut düzenleme, Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 30. maddesinde yapılmıştır. Söz konusu düzenlemeye göre, “Cumhurbaşkanınca ilan edilen ülkelerde yerleşik olan veya faaliyette bulunan kurumlara (tam mükellef kurumların bu nitelikteki ülkelerde bulunan iş yerleri dahil) nakden veya hesaben yapılan veya tahakkuk ettirilen her türlü ödemeler üzerinden, bu ödemelerin verginin konusuna girip girmediğine veya ödeme yapılan kurumun mükellef olup olmadığına bakılmaksızın %30 oranında vergi kesintisi yapılır.”

Vergi cennetlerinde işlem yapılmasını önemli ölçüde sınırlayan bu düzenleme, vergi cenneti ülkeler listesi Cumhurbaşkanı’nca ilan edilmediği için bugüne kadar uygulamaya girmemiştir. Vergi cenneti kapsamındaki ülkelerin ilan edilmeme nedeni konusunda herhangi bir resmî bir açıklama yapılmamıştır. Bununla birlikte, çeşitli toplantı ve görüşmelerde, söz konusu ülkelerin ilan edilmesindeki sorunun, OECD’nin vergi cenneti listesindeki bazı ülkelerle Türkiye arasında yapılmış Çifte Vergilendirmeyi Önleme Anlaşmasının bulunması ve böyle bir ilanın bu ülkelerle ülkemiz arasında sorunlara yol açabileceği şeklinde Dışişleri Bakanlığı görüşünün olduğu, sözlü olarak ifade edilmiştir. Günümüzde OECD’nin ilan ettiği vergi cennetleri listesi yoktur. Ayrıca, Kanun maddesinde “Cumhurbaşkanınca ilan edilen ülke” kavramı vardır. Burada listeye hangi ülkelerin gireceği tamamen Cumhurbaşkanı’nın yetkisindedir. Ortada ilanı engelleyecek herhangi bir sorun bulunmamaktadır. Bu ilanın neden yapılmadığı konusunda halen kamuoyuna ikna edici bir açıklama yapılmamıştır.

b) Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Bünyesinde Yapılan Düzenlemeler:

MASAK, 19.11.1996 tarihinde yürürlüğe giren 4208 sayılı Karaparanın Aklanmasının Önlenmesine Dair Kanun ile kurulmuş ve 17.02.1997 tarihinde faaliyetine başlamıştır. MASAK, doğrudan Hazine ve Maliye Bakanı’na bağlı olarak faaliyet göstermektedir.

Vergi cennetlerinde yapılan işlemler, yasal düzenlemelerde belirtilen görev alanına girmesi koşuluyla MASAK tarafından takip edilmekte, incelenmekte ve suç unsuru bulunması halinde gerekli işlemlerin yapılması için yargıya intikal ettirilmektedir.

MASAK, resmî web sayfasında karapara aklama yöntemleri arasında fonların fiziken yurt dışına kaçırılmasını ve vergi cennetleri (offshore) ile işlem yapılmasını özellikle saymıştır. MASAK, vergi cennetleri (kıyı bankacılığı-offshore) başlığı altında vergi cennetlerinin neden tercih edildiğini ve buralarda suç gelirlerinin nasıl aklandığını ayrıntılı olarak açıklamıştır. “Üçüncü kişilerce vergi cenneti olarak bilinen ve müşteriyle açık iş bağlantısı olmayan ülkelere müşteri adına fon transfer edilmesi” MASAK’ın “Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi”nde şüpheli işlemler arasında sayılmıştır.

MASAK’ın vergi cennetleri konusundaki açıklamaları aşağıdaki gibidir[4] [5]

Vergi cennetleri müşteri çekmek için neler sunuyorlar?

– Gizlilik

– Politik istikrar

– Vergilendirme olmaması (sıfır ya da sıfıra yakın)

– Sermaye hareketlerinde tam serbesti

– Coğrafi konum olarak gelişmiş ülkelere yakınlık

– Gerekli altyapı (telekomünikasyon, ulaşım, konaklama)

– Uzman personel veya kurum (vergi danışmanları, avukatlar vs).

Suç geliri nasıl aklanıyor?

Para aklama bu ülkelerde mevcut finansal kuruluşlar (özellikle bankalar) veya paravan şirketler (shell companies) aracılığı ile olabilmektedir. Bankalar suçlular tarafından kurulabileceği gibi işbirlikçileri tarafından da kurulabilir. Merkezlerde kurulan bankalar ve paravan şirketlerin ortaklık yapıları hakkında bilgi edinilememektedir, dolayısıyla bunlar gerçek sahiplerinin bilinmediği şirketlerdir. Çünkü bu ülkelerde sıkı bir sır saklama yükümlülüğü olup mahkeme kararı veya hükümet izni olmadan, bilgi verenlere ağır cezalar verilebilmektedir.

Bir sınır ötesi banka, içinde bulunduğu ülkeden bankacılık işlemlerinin tümünü sürdürebilir ve bütün dünyaya suç geliri transfer edebilir. Ancak bu tür merkezler için ciddi sorumluluklar getiren düzenlemeler üzerinde çalışılmaktadır. Böylece bu merkezlerin aklamaya karşı mücadelede diğer ülkelerle iş birliği içinde olmasına çalışılacaktır. Bu yöndeki çalışmalar FATF içerisinde oluşturulan çalışma grubu ile iş birliği içinde olmayan ülkelere (non-cooperative countries and territories) uygulanacak direktifler tespit edilmek suretiyle yürütülmektedir. Bu sayede bu ülkeler için de iş birliği yapmamaları halinde yaptırım uygulamasına gidilebilecektir.

Bu merkezler kullanılmak suretiyle loan-back, fonların bu ülkelere fiziki transferi gibi yöntemlerle aklanabilmektedir.

Yükümlüler nezdinde veya bunlar aracılığıyla yapılan veya yapılmaya teşebbüs edilen işlemlere konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir hususun bulunması hâlinde bu işlemlerin, yükümlüler tarafından Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) Başkanlığına bildirilmesi zorunludur.

“Üçüncü kişilerce vergi cenneti olarak bilinen ve müşteriyle açık iş bağlantısı olmayan ülkelere müşteri adına fon transfer edilmesi” MASAK’ın “Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi’nde şüpheli işlemler arasında sayılmıştır.

JERSEY ADASI NERESİDİR?

Jersey, Manş Denizi’nde bulunan 118,2 kilometrekare büyüklüğünde küçük bir adadır. Jersey, kendi hükümeti ve hukuk sistemiyle İngiliz Kraliyeti’ne bağlı bir bölge olarak faaliyet göstermektedir. Kendi, mali, hukuki ve yargı sistemi vardır. Adadaki Vali, Kral’ın kişisel temsilcisidir. Adada İngiliz kültürü egemendir.

2025 itibarıyla, Jersey’de faaliyet gösterme lisansına sahip, 160 milyar doların üzerinde mevduatı olan 20 banka bulunmaktadır.[6]

Jersey, 2000 yılında OECD’nin vergi cennetleri listesindeyken son yıllarda hakkındaki olumsuz imajı silmek için büyük bir çaba sarfetmiş, bilgi değişim anlaşmaları imzalamış ve uluslararası kuruluşlara verdiği taahhütleri yerine getirmiştir. FATF’ın gözetim altında tuttuğu bir ülkeyken, taahhütlerini yerine getirdiği için gri listeye dahil edilmeyen Jersey, 2019 yılında da Avrupa Parlamentosu’nun gözetim listesinden çıkarılmıştır.[7] [8]

Jersey, uluslararası vergi literatüründe günümüzde vergi cennetlerinin özelliklerine sahip dikkat edilmesi gereken bir bölge olarak değerlendirilmektedir.

Jersey Hükümeti ile Türkiye Cumhuriyeti, 24.11.2010 tarihinde Bilgi Değişimi Anlaşması imzalamıştır.[9] Anlaşma, 11.09.2013 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Anlaşmanın 3. maddesi gereğince taraflar, mükellefler ve her türlü vergi ile ilgili olarak talep edilen bilgiyi birbirine iletecektir. Anlaşmanın 6. maddesi gereğince de lüzum görülmesi halinde, inceleme elemanları yurt dışına giderek bizzat kayıtlar üzerinde araştırma, soruşturma yapabileceklerdir.

SONUÇ

Vergi cennetlerinin, doğası gereği dışarıya bilgi sızdırmaması özelliğinden dolayı buralarda olup bitenleri ancak gazetecilerin araştırmalarından ya da internet üzerinden sızılarak edinilen gizli belgelerin medyada yayınlanmasıyla ortaya çıkan skandallardan öğrenebilmekteyiz. Panama belgeleri (2016), Paradise belgeleri (2017), Pandora belgeleri (2021) tarihe geçmiş örneklerdir. Wikileaks’in 2008’de açıkladığı Cayman Islands’daki kara para aklama ve vergi kaçakçılığına ilişkin belgeler de bir diğer örnektir. Dünyada büyük yankı uyandıran bu skandallarda vergi cennetlerindeki söz konusu para kayıtlarının sahipleri arasında ülkelerin önemli siyasi kişilerinin, iş insanlarının, sanatçıların ve sporcuların da bulunduğu ortaya çıkmıştır.

Türkiye’deki yasal düzenlemeler vergi cennetleri ve offshore bölgelerinde yapılan işlemlerin kontrolünü, soruşturulmasını ve kanun dışı uygulamaların olması halinde gerekli yaptırımların uygulanmasını sağlayacak özelliktedir. Özellikle bilgi değişim anlaşmaları, resmî olarak talep edilmesi halinde eğer varsa yasa dışı tüm organizasyonun rahatlıkla çözülebilmesine olanak vermektedir. Vergi cennetlerindeki yasa dışı operasyonlarla ilgili olarak Türkiye’deki yasal düzenlemeler, uluslararası standartlara uygun ve yeterlidir. İstenildiği ve yasal düzenlemeler etkin olarak uygulandığı takdirde önemli adımlar atılabileceği açıktır.

Bu yazının özeti 14.09.2025 tarihli BirGün Gazetesi’nde Yayınlanmıştır.

---

[1] Fitzgibbon, Will; Halman, Ben; “Offshore Secrecy: What is a Tax Haven, Offshore Finance Explained” https://www.icij.org/investigations/panama-papers/what-is-a-tax-haven-offshore-finance-explained/ April,06,2020.

[2] https://ec.europa.eu/taxation_customs/system/files/2020-02/eu-list-faq.pdf

[3] https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-list-of-non-cooperative-jurisdictions/

[4] https://ms.hmb.gov.tr/uploads/sites/12/2021/02/MASAK-TBB.pdf?csrt=4403261597421771171

[5] https://masak.hmb.gov.tr/aklama-yontemleri

[6] https://www.investopedia.com/ask/answers/061716/why-jersey-considered-tax-haven-c-cs.asp

[7] https://www.jerseyfinance.com/insights/moneyval-update-for-financial-intermediaries/

[8] https://www.consilium.europa.eu/en/policies/eu-list-of-non-cooperative-jurisdictions/

[9] https://cdn.gib.gov.tr/api/gibportal-file/file/getFileResources?objectKey=arsiv/mevzuat/uluslararasi_mevzuat/JERSEY.pdf

A- 2026 Yılında Uygulanacak Emlak Vergisi Tutarlarında Astronomik Artış Yapılmıştır:

Emlak vergisine esas teşkil eden asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerleri, Vergi Usul Kanunu uyarınca her dört yılda bir takdir komisyonu kararları ile tespit edilmektedir. Söz konusu takdir komisyonu kararları ve asgari ölçüde arsa m² rayiç bedelleri taşınmazın bağlı olduğu muhtarlıklarda veya belediyelerin panolarında ilan edilmektedir.

2026 yılında uygulanacak emlak vergisi tutarlarının hesaplandığı emlak vergisine esas teşkil eden asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerleri takdir komisyonlarınca belirlenmiş olup, 30 Haziran itibariyle ilgili muhtarlıklara tebliğ edilmiştir. Vatandaşta şok etkisi yaratan sorun da burada çıkmış; takdir komisyonu kararlarında asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerlerinde birçok yerde “rayiç bedel” yani piyasa değeri ile ilgisi olmayan, 10 katın çok üzerinde tutarlarda artış görülmüştür. Durumu öğrenen emlak vergisi yükümlüleri büyük tepki göstermiştir. Bunun yanı sıra henüz olaydan haberi olmayan ciddi bir kitle vardır.

B- Emlak Vergisi Oranları:

Emlak vergisi oranları ilgili emlakin vergi değeri üzerinden büyükşehirler ve diğer yerler için aşağıdaki oranlarda alınmaktadır:

	Büyükşehirlerde	Diğer yerlerde
Mesken	Binde 2	Binde 1
İş Yeri	Binde4	Binde 2
Arsa	Binde 6	Binde 3
Arazi	Binde 2	Binde 1

C- Emlak Vergisindeki Artışın Boyutu:

Emlak vergisine esas teşkil eden asgari ölçüde arsa ve arazi metrekare birim değerleri, takdir komisyonlarınca her dört yılda bir belirlenmektedir. Bir önceki belirleme 2022’de uygulanmak üzere 2021’de yapılmıştır. 2021 ila 2025 yılları arasında ülkemizde önemli bir ekonomik gösterge olan enflasyon ve döviz tutarlarındaki değişim aşağıdaki gibidir:

	2021 Haziran	2025 Haziran	Artış Oranı (%)
TÜFE	547,48	3.132,17	472,10
ÜFE	693,54	4.334,94	525,04
ABD Doları	8,60	39,72	361,86
Euro	10,37	46,77	351,01

Emlak Vergisi Kanunu’nun 29. maddesi gereğince, “Vergi değeri, mükellefiyetin başlangıç yılını takip eden yıldan itibaren her yıl, bir önceki yıl vergi değerinin Vergi Usul Kanunu hükümleri uyarınca aynı yıl için tespit edilen yeniden değerleme oranının yarısı nispetinde artırılması suretiyle bulunmaktadır. Yeniden değerleme oranının belirlenmesinde Devlet İstatistik Enstitüsü’nün üretici fiyatları endeksi esas alınmaktadır. Konumuzu ilgilendiren yıllar itibariyle ilan edilen yeniden değerleme oranları 2022’de %122,93, 2023’de %58,46, 2024’te ise %43,93’tür.

Takdir komisyonları, emlak vergisine esas değer tespitini her dört yılda bir yaptığı için artışlardaki karşılaştırmayı da anılan dört yıllık periyod için yapmak yanlış olmayacaktır.

Görüleceği üzere, takdir komisyonu kararlarının alındığı 2021 ve 2025 yılları arasında ülke ekonomisindeki enflasyon ve dövizdeki artışlar %350 ila %525 arasındadır. Emlak vergisine esas tutarların belirlendiği takdir komisyonu kararlarında %1000’in üzerindeki artışlar normal değildir.

Emlak Vergisi Kanunu’nun 33. maddesinde vergi değerini tadil eden yani değiştiren nedenler tek tek sayılmıştır. Bu durumların gerçekleşmesi halinde ara dönem değerlemesi yapılması gerekmektedir. Söz konusu maddenin birinci fıkrasının sekizinci bendinde, “Herhangi bir sebep yüzünden bir şehir, kasaba veya köyün tamamında devamlı olmak üzere bina ve arazinin değerlerinde %25’i aşan oranda artma veya eksilme olması” vergi değerini tadil eden nedendir. 2025 yılındaki takdir komisyonu kararlarına göre belirlenen emlak vergisi değerleri %25’in çok üzerindedir. 2021-2025 yılları arasında bu konuda herhangi bir işlem yapılmamasının 2 nedeni olabilir: 1) 2025 yılındaki belirlemeye kadar İdare herhangi bir olağanüstülük görmemiştir, 2) Ortada yapılması gerektiği halde yapılmayan bir “tadil” sorunu vardır.

D- Takdir komisyonu kimlerden oluşur?

Emlak vergisine esas değeri belirleyen takdir komisyonu, belediye başkanı veya vekil kıldığı bir memur; ilgili belediyeden yetkili bir memur; defterdarın ya da vergi dairesi başkanlığı bulunan yerlerde ise vergi dairesi başkanının görevlendireceği iki memur; tapu sicil müdürü veya vekil kıldığı bir memur; ticaret odasınca seçilmiş bir üye; ilgili arsalara ilişkin organize sanayi bölgesini temsilen bir üye; ve ilgili mahalle veya köy muhtarından oluşur.

Takdir komisyonunun bu yapısına baktığımızda, emlak vergilerine esas tutarların belirlenmesinde belediyelerin açık bir şekilde etkili ve yönlendirici olduğunu söylemek mümkün değildir.

E- Kimler Emlak Vergisi Ödemez?

Emlak Vergisi Kanunu’nun 8’inci maddesi gereğince kendisine bakmakla mükellef kimsesi olup onsekiz yaşını doldurmamış olanlar hariç olmak üzere, hiçbir geliri olmadığını belgeleyenlerin, gelirleri münhasıran kanunla kurulan sosyal güvenlik kurumlarından aldıkları aylıktan ibaret bulunanların, gazilerin, özürlülerin, şehitlerin dul ve yetimlerinin Türkiye sınırları içinde brüt 200 m² ‘yi geçmeyen tek meskene sahip olmaları halinde (intifa hakkına sahip olunması hali dahil), söz konusu meskene ait bina vergisi oranı sıfır olarak uygulanacaktır. Yani, söz konusu bu kişiler emlak vergisi ödemeyeceklerdir.

Getirilen sınırlamalar, emlak vergisi ödemeyen vatandaşların da son derece sınırlı bir kitle olmasına yol açmaktadır.

F- Emlak Vergisindeki Astronomik Artışın Yaratacağı Sorunlar:

– Emlak vergisi tutarlarının artması, biraz rahatsızlık verse de varlıklı kitle için çok büyük bir sorun değildir. Asıl sorun, ev sahibi olan, kira geliriyle yaşamını sürdüren, geliri kısıtlı orta kesim ve alt kesimde yaşayan vatandaşlar üzerinde oluşmaktadır. Belirlenen abartılı tutarları, bu kesimdeki vatandaşlar temel ihtiyaç giderlerinden kısarak karşılayacaktır. Emlak vergisinden muaf kitle son derece sınırlıyken, sıradan vatandaşların üzerindeki yük rahatsızlığın çok ötesindedir.

– Geçmişte uygun fiyatla aldığı konutu şu anda değerli hale gelen ve son olarak ödeyemeyeceği tutarda, gerçekle ilgisi olmayan astronomik emlak vergisi nedeniyle çaresiz kalan geliri kısıtlı vatandaşlar vardır. Bu şekilde 2026’da uygulanacak emlak vergisi tutarında 2002’ye göre yüzde binin üzerinde artış olan yerler vardır. Bu kitlenin sırf emlak vergisi nedeniyle yaşadığı evini satmak zorunda kalması Dünyada eşine az rastlanan bir durumdur.

– Emlak vergisindeki astronomik artış vergilendirmede mali güce göre ödeme ilkesine ve vergide belirlilik ilkesine aykırıdır.

Mali güce göre ödeme ilkesinde vergi mükellefinin ekonomik ve kişisel durumları dikkate alınarak mali gücüne göre vergi alınması esastır. Bu sağlandığı zaman verginin adaletli ve dengeli dağılımı da sağlanmış olacaktır. Ödeme gücü ölçüsünde vergi alınmaması, belli bir kesimden mali gücün ötesinde, ağır biçimde vergi alınması şeklinde olabileceği gibi belli bir kesimden mali güç ile alakası olmayan ölçüde küçük tutarlarda vergi alınması şeklinde de gerçekleşebilir. Her iki durumda da süreklilik taşıyan bir yapı oluşursa, halk arasında “verginin kabul edilebilirliği” zedelenmekte, toplumda huzursuzluk oluşturabilmektedir. Astronomik emlak vergisi tutarları vatandaşın mali gücünü zorlamaktadır.

Vergilendirmede belirlilik ilkesi, vergilerin tutarının, tarh, tahsil zamanlarının ve biçimlerinin hem İdare hem de kişiler açısından belli ve kesin olması anlamına gelir. Vergilerle ilgili kurallar ve işlemler, açık ve anlaşılır olduğu ölçüde keyfilik de önlenmiş olacaktır. Belirlilik ilkesi bir yandan yükümlülerin hukuki güvenliğini korurken, diğer yandan vergi idaresinde istikrarı sağlamaktadır. Aniden ortaya çıkan, keyfilik taşıyan astronomik vergi artışları, vergi yükümlüsünün tüm planlarını, beklentilerini etkilediği gibi, Devlete olan güvenini de önemli ölçüde zedelemektedir.

G- Takdir Edilen Emlak Vergisi Değerlerini Kabul Etmeyen Vatandaşlar Ne Yapabilir?

Emlak vergisi yükümlüleri söz konusu takdir kararlarının ilgili muhtarlık ve belediyelerde ilan tarihinden itibaren 30 gün içerisinde ilgili takdir komisyonu kararına karşı dava açılabilecektir. Emlak vergisine esas değerin belirlendiği takdir komisyonu kararları 30 Haziran 2025’de muhtarlıklara bildirilmiştir. 30 Temmuz tarihi adli tatil süresi içinde kaldığından davalar, adli tatil süresi bittikten sonraki 7 gün içinde de açılabilecektir. İdari Yargılama Usulü Kanununa göre adli tatil 20 Temmuz ila 31 Ağustos arasında uygulanmaktadır ve son günü adli tatile rastlayan davalar, 31 Ağustos’tan itibaren 7 gün içinde açılabilmektedir. Bu durumda son dava açma tarihi 07 Eylül 2025’dir. 

H- Ortada Bir Servet Vergisi mi Var?

Ülkemizde servet vergisi vergi gelirleri içinde son derece düşük bir paya sahiptir. 2024 yılında toplam vergi gelirleri içinde servet üzerinden alınan vergilerin oranı %1,9’dur. Ülkemizdeki vergi sistemi büyük ölçüde dolaylı vergilere dayanmaktadır. Servet üzerinden alınan vergiler ise yok denecek kadar azdır. 2024 yılı itibariyle gelir ve kurumlar vergisi olarak doğrudan alınan vergilerin toplam vergi gelirleri içindeki payı %31, KDV ve ÖTV gibi dolaylı vergilerin de payı %61’dir.

Kurgulanan vergi sistemimiz içinde servet vergileri neredeyse sembolik tutarlarda alınmakta; vergi gelirlerini artırmak için yapılan her düzenlemede yok sayılmaktadır.

Servet vergilerini oluşturan, veraset ve intikal vergisi, motorlu taşıtlar vergisi ve değerli konut vergisi merkezi idare tarafından alınmaktayken, emlak vergisi mahalli idare olan belediyeler tarafından alınmaktadır. 1985 yılına kadar genel bütçe gelirleri arasında yer alan ve vergi dairelerince tahsil edilen emlak vergisi Turgut Özal’ın Başbakanlığı döneminde 01.01.1986 tarihinden itibaren yerel yönetimlere yani belediyelere bırakılmıştır.

Günümüzde emlak vergisi genel bütçe gelirleri içerisinde bindelik oranlarla ölçülecek kadar küçük bir yer tutmakla birlikte belediyeler açısından önemli gelir unsurlarından birisidir. Emlak vergisi, 2024 yılında tüm belediye gelirleri içinde %3; belediyelerin tahsil ettiği vergi gelirleri içinde de %51’lik paya sahiptir. Gayrimenkullerin değerli olduğu ilçe belediyelerinde emlak vergisi gelirlerinin payı çok daha yüksek olacaktır.

Bu açıklamalar doğrultusunda ülkemizde servet vergisi sembolik bir uygulama alanına sahipken, emlak vergisi tutarlarındaki astronomik artış ne anlama gelmektedir?

Bu sorunun yanıtını vergi sistemindeki değişiklikten ziyade Devletin nakit ihtiyacı ile açıklayabiliriz. Zira, burada belli bir plan ve program dahilinde sistematik ve kapsamlı bir vergi çalışması görülmemektedir. Aniden başlayan ve biten, altyapısı eksik, bilimsellikten, ikna edicilikten uzak astronomik tutar belirlemesini bir servet vergisi reformu olarak değerlendirmek mümkün değildir. Oysa, emlaklar için böyle bir reform girişimi 2021 yılında yapılmıştı. Bu girişimin konusu olan değerli konut vergisi hiçbir şekilde amaçlanan uygulama alanını bulamamıştır. İlk düzenleme yapıldığında büyük yankı uyandıran, günlerce tartışılan ve 2021 yılından itibaren uygulanmaya başlayan “Değerli Konut Vergisi”nden 2024 yılı içinde elde edilen hasılat yalnızca 83.126.000 TL’dir. Bunun toplam vergi gelirleri içindeki payı ise sadece “yüzbinde bir”dir. Burada da istenilen amaç gerçekleşmemiş, değerli konut sahiplerine dokunulamamış, servet vergisi kapsamında minicik de olsa somut bir adım atılamamıştır.

I- Emlak Vergisi Değerlerindeki Astronomik Artıştan Kim Yararlanacaktır?

Belediyelerin tek başına yönlendirmesinin mümkün olmadığı takdir komisyonlarında emlak vergisine esas değerlerin abartılı şekilde bu kadar yüksek belirlenmesinin nedeni konunun en can alıcı noktasıdır. Başta büyükşehirler olmak üzere ülkedeki belediyelerin önemli bir kısmı muhalefet partilerindeyken, İktidarın bu konuda tepkisiz kalması ve sessizce beklemesi çok ilginçtir.

Şu anda 2026 yılında ödeyeceği emlak vergisi tutarlarını öğrenen vatandaşlar büyük bir şaşkınlık geçirmekte ve ciddi tepki göstermektedir. Eleştirilerin okları tabii ki emlak vergisini tahsil eden belediyelere yönelmektedir. Takdir komisyonu kararlarına karşı ilgili vergi mahkemelerine çok sayıda dava açılacağı açıktır. 

Muhalefetteki belediyeleri oldukça yıpratacak bu sürecin sonunda 2026 yılında alınacak vergilerin tahsilatında da bir değişim olabilir mi?

Acaba 1986 yılında Turgut Özal’ın Başbakanlığı döneminde belediyelere bırakılan emlak vergisi, uygun koşulların sağlanmasıyla tekrar genel idareye alınabilir mi?

Bekleyip göreceğiz!

* Bu yazının özeti 03.08.2025 tarihli BirGün Gazetesi’nde yayınlanmıştır.